લિઙ્ગપુરાણમ્

અભ્યુક્ષ્ય સકુશં ચાપિ દક્ષિણેન કરેણ તુ પિબેત્પ્રક્ષિપ્ય ત્રિસ્તોયં ચક્રી ભૂત્વા હ્યતન્દ્રિતઃ

પાણી છાંટી, જમણા હાથમાં કુશ રાખી, ત્રણ વખત ધ્યાનપૂર્વક પાણી પીવું અને વર્તુળ બનાવવું.

પ્રદક્ષિણં તતઃ કુર્યાદ્ ધિંસાપાપપ્રશાન્તયે એવં સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તં સ્નાનાચમનમુત્તમમ્

પછી પાપ અને હિંસા શાંત થાય તે માટે પ્રદક્ષિણ કરવી; આ રીતે સંક્ષિપ્તમાં શ્રેષ્ઠ સ્નાન અને આચમન વિધિ કહી.

સર્વેષાં બ્રાહ્મણાનાં તુ હિતાર્થે દ્વિજસત્તમાઃ

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, આ બધું બધા બ્રાહ્મણોના કલ્યાણ માટે છે.

આવાહયેત્તતો દેવીં ગાયત્રીં વેદમાતરમ્ આયાતુ વરદા દેવીત્ય્ અનેનૈવ મહેશ્વરીમ્

પછી ગાયત્રી દેવી, જે વેદોની માતા છે, અને મહેશ્વરીને બોલાવી, 'કૃપા કરીને આવો, વર્દાયિની દેવી' એમ બોલવું.

પાદ્યમાચમનીયં ચ તસ્યાશ્ચાર્ઘ્યં પ્રદાપયેત્ પ્રાણાયામત્રયં કૃત્વા સમાસીનઃ સ્થિતો ઽપિ વા

પગ ધોવા માટેનું પાણી, આચમન અને અર્ઘ્ય પણ દેવીને અર્પણ કરવું; બેઠા હોય કે ઊભા, ત્રણ પ્રકારનું પ્રાણાયામ કરવું.

સહસ્રં વા તદર્ધં વા શતમષ્ટોત્તરં તુ વા ગાયત્રીં પ્રણવેનૈવ ત્રિવિધેષ્વેકમાચરેત્

પ્રણવ સાથે ગાયત્રીનું હજાર વખત, કે અડધું, અથવા એકસો આઠ વાર જાપ કરવું; ત્રણેય રીતે એક-એક વાર કરવું.

અર્ઘ્યં દત્ત્વા સમભ્યર્ચ્ય પ્રણમ્ય શિરસા સ્વયમ્ ઉત્તમે શિખરે દેવીત્ય્ ઉક્ત્વોદ્વાસ્ય ચ માતરમ્

અર્ઘ્ય આપી, પૂજા કરીને, માથું ઝૂકી, 'ઉત્તમ શિખરે વસતી દેવી' એમ બોલી, માતાને વિદાય આપવી.

પ્રાચ્યાલોક્યાભિવન્દ્યેશાં ગાયત્રીં વેદમાતરમ્ કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા પ્રાર્થયેદ્ભાસ્કરં તથા

પૂર્વ દિશા તરફ જોઈ, વેદમાતા ગાયત્રીને વંદન કરીને, હાથ જોડીને, પછી ભાસ્કર દેવને પણ પ્રાર્થના કરવી.

ઉદુત્યં ચ તથા ચિત્રં જાતવેદસમેવ ચ અભિવન્દ્ય પુનઃ સૂર્યં બ્રહ્માણં ચ વિધાનતઃ

ઉગતા સૂર્ય, તેજસ્વી અને જાતવેદસને વંદન કરી, પછી નિયમ પ્રમાણે ફરીથી સૂર્ય અને બ્રહ્માને વંદન કરવું.

તથા સૌરાણિ સૂક્તાનિ ઋગ્યજુઃસામજાનિ ચ જપ્ત્વા પ્રદક્ષિણં પશ્ચાત્ ત્રિઃ કૃત્વા ચ વિભાવસોઃ

પછી ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદના સૂર્યસૂક્તોનો જાપ કરીને, અગ્નિની ત્રણ વખત પ્રદક્ષિણ કરવી.

આત્માનં ચાન્તરાત્માનં પરમાત્માનમેવ ચ અભિવન્દ્ય પુનઃ સૂર્યં બ્રહ્માણં ચ વિભાવસુમ્

પોતાના આત્મા, અંતરાત્મા અને પરમાત્માને વંદન કરી, પછી ફરીથી સૂર્ય, બ્રહ્મા અને અગ્નિને વંદન કરવું.

મુનીન્ પિતૄન્ યથાન્યાયં સ્વનામ્નાવાહયેત્તતઃ સર્વાનાવાહયામીતિ દેવાનાવાહ્ય સર્વતઃ

પછી યોગ્ય ક્રમ પ્રમાણે, મુનિઓ અને પિતૃઓને તેમના નામથી બોલાવી, 'હું બધા દેવોને બોલાવું છું' એમ કહી, સર્વદિશાથી દેવોને બોલાવા.

તર્પયેદ્વિધિના પશ્ચાત્ પ્રાઙ્મુખો વા હ્યુદઙ્મુખઃ ધ્યાત્વા સ્વરૂપં તત્તત્ત્વમ્ અભિવન્દ્ય યથાક્રમમ્

પછી પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મોઢું કરીને, નિયમ પ્રમાણે તર્પણ કરવું, દરેકનું સ્વરૂપ અને તત્વ ધ્યાનમાં રાખીને, ક્રમશઃ વંદન કરવું.

દેવાનાં પુષ્પતોયેન ઋષીણાં તુ કુશાંભસા પિતૄણાં તિલતોયેન ગન્ધયુક્તેન સર્વતઃ

દેવતાઓને ફૂલવાળું પાણી, ઋષિઓને કુશવાળું પાણી, અને પિતૃઓને તિલ અને સુગંધવાળું પાણી સર્વત્ર અર્પણ કરવું.

યજ્ઞોપવીતી દેવાનાં નિવીતી ઋષિતર્પણમ્ પ્રાચીનાવીતી વિપ્રેન્દ્ર પિતૄણાં તર્પયેત્ ક્રમાત્

યજ્ઞોપવીત ડાબા ખભા ઉપર રાખીને દેવતાઓને, ગળા પર રાખીને ઋષિઓને, અને જમણા ખભા ઉપર રાખીને પિતૃઓને ક્રમશઃ તર્પણ કરવું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.

અઙ્ગુલ્યગ્રેણ વૈ ધીમાંસ્ તર્પયેદ્દેવતર્પણમ્ ઋષીન્ કનિષ્ઠાઙ્ગુલિના શ્રોત્રિયઃ સર્વસિદ્ધયે

વિદ્વાન પુરુષે દેવતાઓને અર્પણ કરવું હોય ત્યારે આંગળીના ટોચથી તર્પણ કરવું જોઈએ. ઋષિઓને તર્પણ કરવું હોય ત્યારે શીખેલી વ્યક્તિએ નાની આંગળીથી કરવું જોઈએ, જેથી સર્વ પ્રકારની સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય.

પિતૄંસ્તુ તર્પયેદ્ વિદ્વાન્ દક્ષિણાઙ્ગુષ્ઠકેન તુ તથૈવં મુનિશાર્દૂલ બ્રહ્મયજ્ઞં યજેદ્ દ્વિજઃ

પંડિત પુરુષે પિતૃઓને તર્પણ કરવું હોય ત્યારે જમણી બોટાની અંગૂઠાથી કરવું જોઈએ. એ જ રીતે, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, દ્વિજને બ્રહ્મયજ્ઞ પણ કરવો જોઈએ.

દેવયજ્ઞં ચ માનુષ્યં ભૂતયજ્ઞં તથૈવ ચ પિતૃયજ્ઞં ચ પૂતાત્મા યજ્ઞકર્મપરાયણઃ

શુદ્ધ મનવાળો અને યજ્ઞકર્મમાં તલીન રહેતો વ્યક્તિ દેવયજ્ઞ, માનુષ્યયજ્ઞ, ભૂતયજ્ઞ અને પિતૃયજ્ઞ એમ સર્વ યજ્ઞો ભક્તિપૂર્વક કરે.

સ્વશાખાધ્યયનં વિપ્ર બ્રહ્મયજ્ઞ ઇતિ સ્મૃતઃ અગ્નૌ જુહોતિ યચ્ચાન્નં દેવયજ્ઞ ઇતિ સ્મૃતઃ

હે બ્રાહ્મણ, પોતાની શાખાનું અધ્યયન કરવું એ બ્રહ્મયજ્ઞ કહેવાય છે. અગ્નિમાં અન્નનો હવન કરવો એ દેવયજ્ઞ કહેવાય છે.

સર્વેષામેવ ભૂતાનાં બલિદાનં વિધાનતઃ ભૂતયજ્ઞ ઇતિ પ્રોક્તો ભૂતિદઃ સર્વદેહિનામ્

બધા જીવજંતુઓને નિયમ મુજબ અન્ન આપવું એ ભૂતયજ્ઞ કહેવાય છે, જે સર્વ દેહધારીઓને પોષણ આપે છે.

સદારાન્ સર્વતત્ત્વજ્ઞાન્ બ્રાહ્મણાન્ વેદપારગાન્ પ્રણમ્ય તેભ્યો યદ્દત્તમ્ અન્નં માનુષ ઉચ્યતે

સદા પત્ની સાથે રહેતા, સર્વ તત્વો જાણતા અને વેદપારંગત બ્રાહ્મણોને વંદન કરીને, તેમને જે અન્ન આપવામાં આવે તે માનુષ્યયજ્ઞ કહેવાય છે.

પિતૄન્ ઉદ્દિશ્ય યદ્દત્તં પિતૃયજ્ઞઃ સ ઉચ્યતે એવં પઞ્ચ મહાયજ્ઞાન્ કુર્યાત્ સર્વાર્થસિદ્ધયે

પિતૃઓને ધ્યાનમાં રાખીને જે અન્ન આપવામાં આવે તે પિતૃયજ્ઞ કહેવાય છે. આ રીતે, સર્વ લાભ માટે પાંચ મહાયજ્ઞો કરવું જોઈએ.

સર્વેષાં શૃણુ યજ્ઞાનાં બ્રહ્મયજ્ઞઃ પરઃ સ્મૃતઃ બ્રહ્મયજ્ઞરતો મર્ત્યો બ્રહ્મલોકે મહીયતે

બધા યજ્ઞોમાંથી બ્રહ્મયજ્ઞ સર્વોત્તમ માનવામાં આવે છે. જે મનુષ્ય બ્રહ્મયજ્ઞમાં તલીન રહે છે, તેને બ્રહ્મલોકમાં બહુ માન મળે છે.

બ્રહ્મયજ્ઞેન તુષ્યન્તિ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ બ્રહ્મા ચ ભગવાન્વિષ્ણુઃ શઙ્કરો નીલલોહિતઃ

બ્રહ્મયજ્ઞથી બધા દેવતાઓ ઈન્દ્ર સહિત પ્રસન્ન થાય છે, તેમજ ભગવાન બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને નિલકંઠ શંકર પણ સંતોષ પામે છે.

વેદાશ્ ચ પિતરઃ સર્વે નાત્ર કાર્યા વિચારણા ગ્રામાદ્બહિર્ગતો ભૂત્વા બ્રાહ્મણો બ્રહ્મયજ્ઞવિત્

વેદો અને બધા પિતૃઓ પણ બ્રહ્મયજ્ઞથી પ્રસન્ન થાય છે—આમાં કોઈ શંકા રાખવી નહીં. બ્રાહ્મણ ગામની બહાર પણ જાય તો બ્રહ્મયજ્ઞ જાણવો જોઈએ.

યાવત્ ત્વદૃષ્ટમ્ અભવદ્ ઉટજાનાં છદં નરઃ પ્રાચ્યામુદીચ્યાં ચ તથા પ્રાગુદીચ્યામથાપિ વા

જ્યાં સુધી મનુષ્ય પોતાની નજરે ઝૂંપડાંના છાપરા જોઈ શકે, પૂર્વ, ઉત્તર, પૂર્વોત્તર કે અન્ય દિશામાં,

પુણ્યમાચમનં કુર્યાદ્ બ્રહ્મયજ્ઞાર્થમેવ તત્ પ્રીત્યર્થં ચ ઋચાં વિપ્રાઃ ત્રિઃ પીત્વા પ્લાવ્ય પ્લાવ્ય ચ

બ્રહ્મયજ્ઞ માટે શુભ આચમન કરવું જોઈએ. પ્રસન્નતા માટે, બ્રાહ્મણો ઋગ્વેદના મંત્રોથી ત્રણ વાર પાણી પીધું, કૂદવું અને ધોઈને આચમન કરે છે.

યજુષાં પરિમૃજ્યૈવં દ્વિઃ પ્રક્ષાલ્ય ચ વારિણા પ્રીત્યર્થં સામવેદાનામ્ ઉપસ્પૃશ્ય ચ મૂર્ધનિ

પછી યજુર્વેદના મંત્રોથી હાથ પાંખી અને બે વાર પાણીથી ધોઈ, પ્રસન્નતા માટે સામવેદના મંત્રોથી માથું સ્પર્શવું જોઈએ.

સ્પૃશેદથર્વવેદાનાં નેત્રે ચાઙ્ગિરસાં તથા નાસિકે બ્રાહ્મણો ઽઙ્ગાનાં ક્ષાલ્ય ક્ષાલ્ય ચ વારિણા

પછી અથેર્વવેદ અને આંગિરસ મંત્રોથી આંખો સ્પર્શવી, નાક પણ સ્પર્શવી, અને બ્રાહ્મણે પોતાના અંગોને વારંવાર પાણીથી ધોવા જોઈએ.