લિઙ્ગપુરાણમ્

પુનઃ સ્નાત્વા પરિત્યજ્ય તદ્વસ્ત્રં મલિનં તતઃ શુક્લવસ્ત્રપરીધાનો ભૂત્વા સ્નાનં સમાચરેત્

પછી ફરી સ્નાન કરીને, જૂનું મેલું વસ્ત્ર ઉતારી, સફેદ વસ્ત્ર પહેરીને, પછી સ્નાન કરવું.

સર્વપાપવિશુદ્ધ્યર્થમ્ આવાહ્ય વરુણં તથા સમ્પૂજ્ય મનસા દેવં ધ્યાનયજ્ઞેન વૈ ભવમ્

બધાં પાપોથી સંપૂર્ણ શુદ્ધ થવા માટે, પહેલા વરુણને બોલાવી, મનથી દેવતાની પૂજા કરીને, ધ્યાનરૂપ યજ્ઞ કરો.

આચમ્ય ત્રિસ્તદા તીર્થે હ્ય્ અવગાહ્ય ભવં સ્મરન્ પુનરાચમ્ય વિધિવદ્ અભિમન્ત્ર્ય મહાજલમ્

ત્રણ વખત આચમન કરીને, તીર્થમાં ડૂબકી લગાવી ભવને સ્મરણ કરો, પછી વિધિ પ્રમાણે ફરી આચમન કરીને, પવિત્ર જળને મંત્રથી શুদ্ধ કરો.

અવગાહ્ય પુનસ્તસ્મિન્ જપેદ્વૈ ચાઘમર્ષણમ્ તત્તોયે ભાનુસોમાગ્નિમણ્ડલં ચ સ્મરેદ્વશી

પછી ફરી ડૂબકી લગાવી, 'અઘમર્ષણ' સ્તોત્ર બોલો; એ જળમાં, સૂર્ય, ચંદ્ર અને અગ્નિના મંડળનું સ્મરણ કરો.

આચમ્ય ચ પુનસ્તસ્માજ્ જલાદુત્તીર્ય મન્ત્રવિત્ પ્રવિશ્ય તીર્થમધ્યે તુ પુનઃ પુણ્યવિવૃદ્ધયે

ફરી આચમન કરીને, પાણીમાંથી બહાર આવી, મંત્ર જાણનારો તીર્થના મધ્યમાં ફરી પ્રવેશી, પુણ્ય વધારવા માટે સ્નાન કરે.

શૃઙ્ગેણ પર્ણપુટકૈઃ પાલાશૈઃ ક્ષાલિતૈસ્ તથા સકુશેન સપુષ્પેણ જલેનૈવાભિષેચયેત્

હરણના શિંગથી, સારી રીતે ધોઈલા પાલાશના પાન, કુશા ઘાસ અને ફૂલો સાથે, એ જળથી અભિષેક કરો.

રુદ્રેણ પવમાનેન ત્વરિતાખ્યેન મન્ત્રવિત્ તરત્સમન્દીવર્ગાદ્યૈસ્ તથા શાન્તિદ્વયેન ચ

મંત્ર જાણનારો માણસ, રુદ્ર, પવમાન, ત્વરિત, તરત્સમંદી વર્ગ અને બંને શાંતિમંત્રોનો ઉપયોગ કરે.

શાન્તિધર્મેણ ચૈકેન પઞ્ચબ્રહ્મપવિત્રકૈઃ તત્તન્મન્ત્રાધિદેવાનાં સ્વરૂપં ચ ઋષીન્ સ્મરન્

એક શાંતિવિધિ અને પાંચ બ્રહ્મપવિત્રોથી, તે મંત્રોના દેવતાઓ અને તેમના ઋષિઓના સ્વરૂપનું સ્મરણ કરીને,

એવં હિ ચાભિષિચ્યાથ સ્વમૂર્ધ્નિ પયસા દ્વિજાઃ ધ્યાયેચ્ચ ત્ર્યમ્બકં દેવં હૃદિ પઞ્ચાસ્યમ્ ઈશ્વરમ્

પછી પોતાનાં માથા પર પાણી ચાંપી, દ્વિજોએ હૃદયમાં ત્ર્યંબક દેવ અને પાંચ મુખવાળા ઈશ્વરનું ધ્યાન કરવું.

આચમ્યાચમનં કુર્યાત્ સ્વસૂત્રોક્તં સમીક્ષ્ય ચ પવિત્રહસ્તઃ સ્વાસીનઃ શુચૌ દેશે યથાવિધિ

પોતાના સૂત્ર મુજબ આચમન કરીને, શુદ્ધ હાથથી, શુદ્ધ જગ્યાએ બેસી, યોગ્ય રીતે આચમન કરવું.

અભ્યુક્ષ્ય સકુશં ચાપિ દક્ષિણેન કરેણ તુ પિબેત્પ્રક્ષિપ્ય ત્રિસ્તોયં ચક્રી ભૂત્વા હ્યતન્દ્રિતઃ

પાણી છાંટી, જમણા હાથમાં કુશ રાખી, ત્રણ વખત ધ્યાનપૂર્વક પાણી પીવું અને વર્તુળ બનાવવું.

પ્રદક્ષિણં તતઃ કુર્યાદ્ ધિંસાપાપપ્રશાન્તયે એવં સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તં સ્નાનાચમનમુત્તમમ્

પછી પાપ અને હિંસા શાંત થાય તે માટે પ્રદક્ષિણ કરવી; આ રીતે સંક્ષિપ્તમાં શ્રેષ્ઠ સ્નાન અને આચમન વિધિ કહી.

સર્વેષાં બ્રાહ્મણાનાં તુ હિતાર્થે દ્વિજસત્તમાઃ

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, આ બધું બધા બ્રાહ્મણોના કલ્યાણ માટે છે.

આવાહયેત્તતો દેવીં ગાયત્રીં વેદમાતરમ્ આયાતુ વરદા દેવીત્ય્ અનેનૈવ મહેશ્વરીમ્

પછી ગાયત્રી દેવી, જે વેદોની માતા છે, અને મહેશ્વરીને બોલાવી, 'કૃપા કરીને આવો, વર્દાયિની દેવી' એમ બોલવું.

પાદ્યમાચમનીયં ચ તસ્યાશ્ચાર્ઘ્યં પ્રદાપયેત્ પ્રાણાયામત્રયં કૃત્વા સમાસીનઃ સ્થિતો ઽપિ વા

પગ ધોવા માટેનું પાણી, આચમન અને અર્ઘ્ય પણ દેવીને અર્પણ કરવું; બેઠા હોય કે ઊભા, ત્રણ પ્રકારનું પ્રાણાયામ કરવું.

સહસ્રં વા તદર્ધં વા શતમષ્ટોત્તરં તુ વા ગાયત્રીં પ્રણવેનૈવ ત્રિવિધેષ્વેકમાચરેત્

પ્રણવ સાથે ગાયત્રીનું હજાર વખત, કે અડધું, અથવા એકસો આઠ વાર જાપ કરવું; ત્રણેય રીતે એક-એક વાર કરવું.

અર્ઘ્યં દત્ત્વા સમભ્યર્ચ્ય પ્રણમ્ય શિરસા સ્વયમ્ ઉત્તમે શિખરે દેવીત્ય્ ઉક્ત્વોદ્વાસ્ય ચ માતરમ્

અર્ઘ્ય આપી, પૂજા કરીને, માથું ઝૂકી, 'ઉત્તમ શિખરે વસતી દેવી' એમ બોલી, માતાને વિદાય આપવી.

પ્રાચ્યાલોક્યાભિવન્દ્યેશાં ગાયત્રીં વેદમાતરમ્ કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા પ્રાર્થયેદ્ભાસ્કરં તથા

પૂર્વ દિશા તરફ જોઈ, વેદમાતા ગાયત્રીને વંદન કરીને, હાથ જોડીને, પછી ભાસ્કર દેવને પણ પ્રાર્થના કરવી.

ઉદુત્યં ચ તથા ચિત્રં જાતવેદસમેવ ચ અભિવન્દ્ય પુનઃ સૂર્યં બ્રહ્માણં ચ વિધાનતઃ

ઉગતા સૂર્ય, તેજસ્વી અને જાતવેદસને વંદન કરી, પછી નિયમ પ્રમાણે ફરીથી સૂર્ય અને બ્રહ્માને વંદન કરવું.

તથા સૌરાણિ સૂક્તાનિ ઋગ્યજુઃસામજાનિ ચ જપ્ત્વા પ્રદક્ષિણં પશ્ચાત્ ત્રિઃ કૃત્વા ચ વિભાવસોઃ

પછી ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદના સૂર્યસૂક્તોનો જાપ કરીને, અગ્નિની ત્રણ વખત પ્રદક્ષિણ કરવી.

આત્માનં ચાન્તરાત્માનં પરમાત્માનમેવ ચ અભિવન્દ્ય પુનઃ સૂર્યં બ્રહ્માણં ચ વિભાવસુમ્

પોતાના આત્મા, અંતરાત્મા અને પરમાત્માને વંદન કરી, પછી ફરીથી સૂર્ય, બ્રહ્મા અને અગ્નિને વંદન કરવું.

મુનીન્ પિતૄન્ યથાન્યાયં સ્વનામ્નાવાહયેત્તતઃ સર્વાનાવાહયામીતિ દેવાનાવાહ્ય સર્વતઃ

પછી યોગ્ય ક્રમ પ્રમાણે, મુનિઓ અને પિતૃઓને તેમના નામથી બોલાવી, 'હું બધા દેવોને બોલાવું છું' એમ કહી, સર્વદિશાથી દેવોને બોલાવા.

તર્પયેદ્વિધિના પશ્ચાત્ પ્રાઙ્મુખો વા હ્યુદઙ્મુખઃ ધ્યાત્વા સ્વરૂપં તત્તત્ત્વમ્ અભિવન્દ્ય યથાક્રમમ્

પછી પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મોઢું કરીને, નિયમ પ્રમાણે તર્પણ કરવું, દરેકનું સ્વરૂપ અને તત્વ ધ્યાનમાં રાખીને, ક્રમશઃ વંદન કરવું.

દેવાનાં પુષ્પતોયેન ઋષીણાં તુ કુશાંભસા પિતૄણાં તિલતોયેન ગન્ધયુક્તેન સર્વતઃ

દેવતાઓને ફૂલવાળું પાણી, ઋષિઓને કુશવાળું પાણી, અને પિતૃઓને તિલ અને સુગંધવાળું પાણી સર્વત્ર અર્પણ કરવું.

યજ્ઞોપવીતી દેવાનાં નિવીતી ઋષિતર્પણમ્ પ્રાચીનાવીતી વિપ્રેન્દ્ર પિતૄણાં તર્પયેત્ ક્રમાત્

યજ્ઞોપવીત ડાબા ખભા ઉપર રાખીને દેવતાઓને, ગળા પર રાખીને ઋષિઓને, અને જમણા ખભા ઉપર રાખીને પિતૃઓને ક્રમશઃ તર્પણ કરવું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.

અઙ્ગુલ્યગ્રેણ વૈ ધીમાંસ્ તર્પયેદ્દેવતર્પણમ્ ઋષીન્ કનિષ્ઠાઙ્ગુલિના શ્રોત્રિયઃ સર્વસિદ્ધયે

વિદ્વાન પુરુષે દેવતાઓને અર્પણ કરવું હોય ત્યારે આંગળીના ટોચથી તર્પણ કરવું જોઈએ. ઋષિઓને તર્પણ કરવું હોય ત્યારે શીખેલી વ્યક્તિએ નાની આંગળીથી કરવું જોઈએ, જેથી સર્વ પ્રકારની સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય.

પિતૄંસ્તુ તર્પયેદ્ વિદ્વાન્ દક્ષિણાઙ્ગુષ્ઠકેન તુ તથૈવં મુનિશાર્દૂલ બ્રહ્મયજ્ઞં યજેદ્ દ્વિજઃ

પંડિત પુરુષે પિતૃઓને તર્પણ કરવું હોય ત્યારે જમણી બોટાની અંગૂઠાથી કરવું જોઈએ. એ જ રીતે, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, દ્વિજને બ્રહ્મયજ્ઞ પણ કરવો જોઈએ.

દેવયજ્ઞં ચ માનુષ્યં ભૂતયજ્ઞં તથૈવ ચ પિતૃયજ્ઞં ચ પૂતાત્મા યજ્ઞકર્મપરાયણઃ

શુદ્ધ મનવાળો અને યજ્ઞકર્મમાં તલીન રહેતો વ્યક્તિ દેવયજ્ઞ, માનુષ્યયજ્ઞ, ભૂતયજ્ઞ અને પિતૃયજ્ઞ એમ સર્વ યજ્ઞો ભક્તિપૂર્વક કરે.

સ્વશાખાધ્યયનં વિપ્ર બ્રહ્મયજ્ઞ ઇતિ સ્મૃતઃ અગ્નૌ જુહોતિ યચ્ચાન્નં દેવયજ્ઞ ઇતિ સ્મૃતઃ

હે બ્રાહ્મણ, પોતાની શાખાનું અધ્યયન કરવું એ બ્રહ્મયજ્ઞ કહેવાય છે. અગ્નિમાં અન્નનો હવન કરવો એ દેવયજ્ઞ કહેવાય છે.