લિઙ્ગપુરાણમ્

યદાચરેત્તપશ્ચાયં સર્વદ્વન્દ્વવિવર્જિતમ્ તદા સ મુક્તો મન્તવ્યઃ પક્વં ફલમિવ સ્થિતઃ

જ્યારે કોઈ સર્વદ્વંદ્વથી મુક્ત તપ કરે છે, ત્યારે તે મુક્ત ગણાય છે, જેમ પક્વ ફળ ઝાડે ટકેલું હોય તેમ.

એકાહં યઃ પુમાન્સમ્યક્ ચરેત્પાશુપતવ્રતમ્ ન સાંખ્યે પઞ્ચરાત્રે વા ન પ્રાપ્નોતિ ગતિં કદા

જે પુરુષ એક દિવસ પણ સાચી રીતે પાશુપત વ્રતનું પાલન કરે છે, તે સંખ્ય યા પંચરાત્ર પ્રમાણે ક્યારેય એવાં ફળને પ્રાપ્ત કરી શકતો નથી.

ઇત્યેતદ્વૈ મયા પ્રોક્તમ્ અવતારેષુ લક્ષણમ્ મન્વાદિકૃષ્ણપર્યન્તમ્ અષ્ટાવિંશદ્ યુગક્રમાત્

હું હવે મનુથી લઈને કૃષ્ણ સુધી, અઠ્ઠાવીસ યુગોની ક્રમવાર અવતારોના લક્ષણો સમજાવ્યાં છે.

તત્ર શ્રુતિસમૂહાનાં વિભાગો ધર્મલક્ષણઃ ભવિષ્યતિ તદા કલ્પે કૃષ્ણદ્વૈપાયનો યદા

તે સમયે, જ્યારે કૃષ્ણદ્વૈપાયન એ કલ્પમાં પ્રગટ થશે, ત્યારે શાસ્ત્રોના વિભાગ જ ધર્મનું લક્ષણ બનશે.

નિશમ્યૈવં મહાતેજા મહાદેવેન કીર્તિતમ્ રુદ્રાવતારં ભગવાન્ પ્રણિપત્ય મહેશ્વરમ્

મહાદેવ દ્વારા રુદ્રના અવતારનું મહિમા સાંભળી, ભગવાને મહેશ્વરને વંદન કર્યું.

તુષ્ટાવ વાગ્ભિર્ ઇષ્ટાભિઃ પુનઃ પ્રાહ ચ શઙ્કરમ્ સર્વે વિષ્ણુમયા દેવાઃ સર્વે વિષ્ણુમયા ગણાઃ

પછી તેણે મનગમતા શબ્દોથી સ્તુતિ કરી અને ફરી શંકરજીને કહ્યું: 'બધા દેવતાઓમાં અને બધાં ગણોમાં વિષ્ણુ વ્યાપક છે.'

ન હિ વિષ્ણુસમા કાચિદ્ ગતિરન્યા વિધીયતે ઇત્યેવં સતતં વેદા ગાયન્તિ નાત્ર સંશયઃ

વિષ્ણુ સમાન બીજું કોઈ માર્ગ નથી, એ જ રીતે વેદો હંમેશાં ગાયન કરે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

સ દેવદેવો ભગવાંસ્ તવ લિઙ્ગાર્ચને રતઃ તવ પ્રણામપરમઃ કથં દેવો હ્યભૂત્પ્રભુઃ

હે દેવદેવ, ભગવાન, જે તારો લિંગ પૂજન કરે છે અને તને વંદન કરવાનું સર્વોપરી માને છે—એવો દેવ કેવી રીતે પ્રમુખ બન્યો?

નિશમ્ય વચનં તસ્ય બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ પ્રપિબન્નિવ ચક્ષુર્ભ્યાં પ્રીતસ્તત્પ્રશ્નગૌરવાત્

પરમેશ્વર બ્રહ્માના વચન સાંભળી, એ પ્રશ્નની ગંભીરતા જોઈ, આનંદથી તેની આંખે આંખ મિલાવી.

પૂજાપ્રકરણં તસ્મૈ તમાલોક્યાહ શઙ્કરઃ ભવાન્નારાયણશ્ચૈવ શક્રઃ સાક્ષાત્સુરોત્તમઃ

પૂજન વિષયને જોઈને શંકરએ કહ્યું: 'તમે પોતે, નારાયણ અને ઇન્દ્ર, સર્વોત્તમ દેવતાઓ અહીં હાજર છો.'

મુનયશ્ ચ સદા લિઙ્ગં સમ્પૂજ્ય વિધિપૂર્વકમ્ સ્વંસ્વં પદં વિભો પ્રાપ્તાસ્ તસ્માત્ સમ્પૂજયન્તિ તે

મુનિઓ નિયમ અનુસાર હંમેશા લિંગનું પૂજન કરતા આવ્યા છે અને એથી દરેકે પોતાના સ્થાનને પ્રાપ્ત કર્યું છે, તેથી તેઓ એનું પૂજન કરે છે.

લિઙ્ગાર્ચનં વિના નિષ્ઠા નાસ્તિ તસ્માજ્જનાર્દનઃ આત્મનો યજતે નિત્યં શ્રદ્ધયા ભગવાન્પ્રભુઃ

લિંગપૂજન વિના સિદ્ધિ શક્ય નથી, તેથી જનાર્દન ભગવાન પણ શ્રદ્ધાપૂર્વક પોતાનું પૂજન કરે છે.

ઇત્યેવમુક્ત્વા બ્રહ્માણમ્ અનુગૃહ્ય મહેશ્વરઃ પુનઃ સમ્પ્રેક્ષ્ય દેવેશં તત્રૈવાન્તરધીયત

આ રીતે કહ્યા પછી મહેશ્વરે બ્રહ્મા પર કૃપા કરી, ફરી દેવોના સ્વામી તરફ જોઈને ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.

તમુદ્દિશ્ય તદા બ્રહ્મા નમસ્કૃત્ય કૃતાઞ્જલિઃ સ્રષ્ટું ત્વશેષં ભગવાંલ્ લબ્ધસંજ્ઞસ્તુ શઙ્કરાત્

પછી બ્રહ્માએ તેમને સંબોધી, હાથ જોડીને વંદન કર્યું અને શંકર પાસેથી ચેતના મળતાં બાકીનું સર્જન કરવા ઉપાડ્યું.

કથં પૂજ્યો મહાદેવો લિઙ્ગમૂર્તિર્મહેશ્વરઃ વક્તુમર્હસિ ચાસ્માકં રોમહર્ષણ સાંપ્રતમ્

મહાદેવ, મહેશ્વર, લિંગરૂપે કેવી રીતે પૂજ્ય છે—એ અમને હવે કહો, હે રોમહર્ષણ.

દેવ્યા પૃષ્ટો મહાદેવઃ કૈલાસે તાં નગાત્મજામ્ અઙ્કસ્થામાહ દેવેશો લિઙ્ગાર્ચનવિધિં ક્રમાત્

કૈલાસ પર દેવીના પ્રશ્ન પર, દેવોના સ્વામીએ, પોતાના ગોદમાં બેઠેલી પર્વતકન્યાને, લિંગપૂજનની વિધિ ક્રમશઃ સમજાવી.

તદા પાર્શ્વે સ્થિતો નન્દી શાલઙ્કાયનકાત્મજઃ શ્રુત્વાખિલં પુરા પ્રાહ બ્રહ્મપુત્રાય સુવ્રતાઃ

પછી શાલંકાયનપુત્ર નંદીએ, બાજુમાં ઊભા રહી, બધું સાંભળી, બ્રહ્મપુત્રને એ સૌમ્ય રીતે કહ્યું.

સનત્કુમારાય શુભં લિઙ્ગાર્ચનવિધિં પરમ્ તસ્માદ્વ્યાસો મહાતેજાઃ શ્રુતવાઞ્છ્રુતિસંમિતમ્

સનત્કુમારને તેણે શુભ અને શ્રેષ્ઠ લિંગપૂજન વિધિ કહી, તેથી મહાતેજસ્વી વ્યાસે પણ એ શાસ્ત્રસન્મત રીતે શીખી.

સ્નાનયોગોપચારં ચ યથા શૈલાદિનો મુખાત્ શ્રુતવાન્ તત્પ્રવક્ષ્યામિ સ્નાનાદ્યં ચાર્ચનાવિધિમ્

હવે હું એ બધું કહું છું, જે મેં શૈલાદિ અને અન્ય મહાનુભાવો પાસેથી સાંભળ્યું—સ્નાન અને ઉપચારથી શરૂ કરીને પૂજનની સંપૂર્ણ વિધિ.

અથ સ્નાનવિધિં વક્ષ્યે બ્રાહ્મણાનાં હિતાય ચ સર્વપાપહરં સાક્ષાચ્ છિવેન કથિતં પુરા

હવે હું બ્રાહ્મણોના કલ્યાણ માટે અને સર્વ પાપો દૂર કરવા માટે, જે શિવજીએ પ્રાચીન સમયમાં પોતે કહ્યું હતું, એ સ્નાનની રીત સમજાવું છું.

અનેન વિધિના સ્નાત્વા સકૃત્પૂજ્ય ચ શઙ્કરમ્ બ્રહ્મકૂર્ચં ચ પીત્વા તુ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

આ રીતથી સ્નાન કરીને, એકવાર શંકરજીની પૂજા કરીને અને બ્રહ્મકૂર્ચ પીવાથી, માણસ બધાં પાપોથી છૂટકારો પામે છે.

ત્રિવિધં સ્નાનમાખ્યાતં દેવદેવેન શંભુના હિતાય બ્રાહ્મણાદ્યાનાં ચતુર્મુખસુતોત્તમ

દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા શંભુએ, બ્રાહ્મણો અને બીજાં બધાના હિત માટે, ત્રણ પ્રકારના સ્નાન જણાવ્યાં છે, હે ચતુરાનનના ઉત્તમ પુત્ર.

વારુણં પુરતઃ કૃત્વા તતશ્ચાગ્નેયમુત્તમમ્ મન્ત્રસ્નાનં તતઃ કૃત્વા પૂજયેત્પરમેશ્વરમ્

પહેલા વારુણ સ્નાન કરો, પછી શ્રેષ્ઠ અગ્નેય સ્નાન, ત્યારબાદ મંત્રસ્નાન કરો; પછી પરમેશ્વરની પૂજા કરવી.

ભાવદુષ્ટો ઽમ્ભસિ સ્નાત્વા ભસ્મના ચ ન શુધ્યતિ ભાવશુદ્ધશ્ચરેચ્છૌચમ્ અન્યથા ન સમાચરેત્

જો મન દુષિત હોય તો પાણીમાં સ્નાન કરીને કે ભસ્મ લગાડીને પણ શુદ્ધિ થતી નથી; મન શુદ્ધ રાખવું જોઈએ, નહિ તો શુદ્ધિ ના કરવી.

સરિત્સરસ્તડાગેષુ સર્વેષ્વ્ આ પ્રલયં નરઃ સ્નાત્વાપિ ભાવદુષ્ટશ્ચેન્ ન શુધ્યતિ ન સંશયઃ

મન દુષિત હોય તો માણસે બધા નદીઓ, સરોવરો અને તળાવોમાં અનંત વખત સ્નાન કર્યું હોય, તો પણ શુદ્ધિ થતી નથી—આમાં કોઈ શંકા નથી.

નૃણાં હિ ચિત્તકમલં પ્રબુદ્ધમભવદ્યદા પ્રસુપ્તં તમસા જ્ઞાનભાનોર્ભાસા તદા શુચિઃ

જ્યારે માણસના મનનું કમળ જાગૃત થાય છે ત્યારે તે શુદ્ધ બને છે; પણ જ્યારે તે અંધકારમાં સુતેલું હોય, ત્યારે જ્ઞાનના પ્રકાશથી જ તે શુદ્ધ થાય છે.

મૃચ્છકૃત્તિલપુષ્પં ચ સ્નાનાર્થં ભસિતં તથા આદાય તીરે નિઃક્ષિપ્ય સ્નાનતીર્થે કુશાનિ ચ

સ્નાન માટે માટી, ગાયનું છાણ, ફૂલ અને ભસ્મ લઈ, કિનારે મૂકો અને સ્નાનસ્થળે કુશા ઘાસ પણ રાખો.

પ્રક્ષાલ્યાચમ્ય પાદૌ ચ મલં દેહાદ્વિશોધ્ય ચ દ્રવ્યૈસ્તુ તીરદેશસ્થૈસ્ તતઃ સ્નાનં સમાચરેત્

પગ ધોઈને, આચમન કરીને, શરીર પરની મેલ કિનારે મળતા પદાર્થોથી સાફ કરીને, પછી સ્નાન કરવું.

ઉદ્ધૃતાસીતિમન્ત્રેણ પુનર્દેહં વિશોધયેત્ મૃદાદાય તતશ્ચાન્યદ્ વસ્ત્રં સ્નાત્વા હ્યનુલ્બણમ્

'ઉદ્ધૃતાસી' મંત્રથી ફરી શરીર શુદ્ધ કરો, પછી માટી લો, પછી બીજું સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરીને, અશુદ્ધ વસ્તુઓથી દૂર રહીને સ્નાન કરો.