લિઙ્ગપુરાણમ્

તદાપ્યહં ભવિષ્યામિ યોગાત્મા યોગમાયયા લોકવિસ્મયનાર્થાય બ્રહ્મચારિશરીરકઃ

ત્યારે હું પણ યોગમાયાથી યોગી બનીશ, બ્રહ્મચારી રૂપ ધારણ કરી, જગતને આશ્ચર્યમાં મુકાશ માટે.

શ્મશાને મૃતમ્ ઉત્સૃષ્ટં દૃષ્ટ્વા કાયમ્ અનાથકમ્ બ્રાહ્મણાનાં હિતાર્થાય પ્રવિષ્ટો યોગમાયયા

શ્મશાનમાં, કોઈ અનાથ મૃતદેહને જોઈ, બ્રાહ્મણોના કલ્યાણ માટે, હું યોગમાયાથી તેમાં પ્રવેશીશ.

દિવ્યાં મેરુગુહાં પુણ્યાં ત્વયા સાર્ધં ચ વિષ્ણુના ભવિષ્યામિ તદા બ્રહ્મંલ્ લકુલી નામ નામતઃ

દિવ્ય અને પવિત્ર મેરુની ગુફામાં, તારી અને વિષ્ણુની સાથે, હું બ્રહ્મરૂપે, લકુલી નામે જાણીશ.

કાયાવતાર ઇત્યેવં સિદ્ધક્ષેત્રં ચ વૈ તદા ભવિષ્યતિ સુવિખ્યાતં યાવદ્ ભૂમિર્ ધરિષ્યતિ

આને કાયાવતાર કહેવાય છે; ત્યારે તે પવિત્ર સ્થાન, પૃથ્વી ટકી રહે ત્યાં સુધી, ખૂબ પ્રસિદ્ધ રહેશે.

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ તપસ્વિનઃ કુશિકશ્ ચૈવ ગર્ગશ્ ચ મિત્રઃ કૌરુષ્ય એવ ચ

ત્યાં પણ, મારા પુત્રો તપસ્વી બનશે: કુશિક, ગર્ગ, મિત્ર અને કૌરુષ્ય.

યોગાત્માનો મહાત્માનો બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ પ્રાપ્ય માહેશ્વરં યોગં વિમલા હ્યૂર્ધ્વરેતસઃ

યોગમાં સ્થિર, મહાન આત્મા, વેદોમાં પારંગત બ્રાહ્મણો, મહેશ્વરનું શ્રેષ્ઠ યોગ પ્રાપ્ત કરીને, શુદ્ધ અને ઊંચા તેજવાળા.

રુદ્રલોકં ગમિષ્યન્તિ પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્ એતે પાશુપતાઃ સિદ્ધા ભસ્મોદ્ધૂલિતવિગ્રહાઃ

તેઓ રુદ્રલોકમાં જશે, જ્યાંથી પાછા ફરવું અઘરું છે; એ પાશુપત સાધુઓ, ભસ્મથી લિપ્ત શરીરવાળા.

લિઙ્ગાર્ચનરતા નિત્યં બાહ્યાભ્યન્તરતઃ સ્થિતાઃ ભક્ત્યા મયિ ચ યોગેન ધ્યાનનિષ્ઠા જિતેન્દ્રિયાઃ

જે હંમેશા લિંગની પૂજામાં તત્પર રહે છે, બહાર અને અંદરથી સ્થિર, ભક્તિ અને યોગથી મને સમર્પિત, ધ્યાનમાં સ્થિર અને ઇન્દ્રિયજિત છે.

સંસારબન્ધચ્છેદાર્થં જ્ઞાનમાર્ગપ્રકાશકમ્ સ્વરૂપજ્ઞાનસિદ્ધ્યર્થં યોગં પાશુપતં મહત્

સંસારના બંધન કાપવા, જ્ઞાનમાર્ગ પ્રકાશિત કરવા અને સ્વરૂપજ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવા માટે મહાન પાશુપત યોગ છે.

યોગમાર્ગા અનેકાશ્ ચ જ્ઞાનમાર્ગાસ્ ત્વ્ અનેકશઃ ન નિવૃત્તિમુપાયાન્તિ વિના પઞ્ચાક્ષરીં ક્વચિત્

યોગના અનેક માર્ગો છે, જ્ઞાનના પણ અનેક માર્ગો છે, પણ પાંચ અક્ષરી મંત્ર વિના ક્યાંય મુક્તિ મળતી નથી.

યદાચરેત્તપશ્ચાયં સર્વદ્વન્દ્વવિવર્જિતમ્ તદા સ મુક્તો મન્તવ્યઃ પક્વં ફલમિવ સ્થિતઃ

જ્યારે કોઈ સર્વદ્વંદ્વથી મુક્ત તપ કરે છે, ત્યારે તે મુક્ત ગણાય છે, જેમ પક્વ ફળ ઝાડે ટકેલું હોય તેમ.

એકાહં યઃ પુમાન્સમ્યક્ ચરેત્પાશુપતવ્રતમ્ ન સાંખ્યે પઞ્ચરાત્રે વા ન પ્રાપ્નોતિ ગતિં કદા

જે પુરુષ એક દિવસ પણ સાચી રીતે પાશુપત વ્રતનું પાલન કરે છે, તે સંખ્ય યા પંચરાત્ર પ્રમાણે ક્યારેય એવાં ફળને પ્રાપ્ત કરી શકતો નથી.

ઇત્યેતદ્વૈ મયા પ્રોક્તમ્ અવતારેષુ લક્ષણમ્ મન્વાદિકૃષ્ણપર્યન્તમ્ અષ્ટાવિંશદ્ યુગક્રમાત્

હું હવે મનુથી લઈને કૃષ્ણ સુધી, અઠ્ઠાવીસ યુગોની ક્રમવાર અવતારોના લક્ષણો સમજાવ્યાં છે.

તત્ર શ્રુતિસમૂહાનાં વિભાગો ધર્મલક્ષણઃ ભવિષ્યતિ તદા કલ્પે કૃષ્ણદ્વૈપાયનો યદા

તે સમયે, જ્યારે કૃષ્ણદ્વૈપાયન એ કલ્પમાં પ્રગટ થશે, ત્યારે શાસ્ત્રોના વિભાગ જ ધર્મનું લક્ષણ બનશે.

નિશમ્યૈવં મહાતેજા મહાદેવેન કીર્તિતમ્ રુદ્રાવતારં ભગવાન્ પ્રણિપત્ય મહેશ્વરમ્

મહાદેવ દ્વારા રુદ્રના અવતારનું મહિમા સાંભળી, ભગવાને મહેશ્વરને વંદન કર્યું.

તુષ્ટાવ વાગ્ભિર્ ઇષ્ટાભિઃ પુનઃ પ્રાહ ચ શઙ્કરમ્ સર્વે વિષ્ણુમયા દેવાઃ સર્વે વિષ્ણુમયા ગણાઃ

પછી તેણે મનગમતા શબ્દોથી સ્તુતિ કરી અને ફરી શંકરજીને કહ્યું: 'બધા દેવતાઓમાં અને બધાં ગણોમાં વિષ્ણુ વ્યાપક છે.'

ન હિ વિષ્ણુસમા કાચિદ્ ગતિરન્યા વિધીયતે ઇત્યેવં સતતં વેદા ગાયન્તિ નાત્ર સંશયઃ

વિષ્ણુ સમાન બીજું કોઈ માર્ગ નથી, એ જ રીતે વેદો હંમેશાં ગાયન કરે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

સ દેવદેવો ભગવાંસ્ તવ લિઙ્ગાર્ચને રતઃ તવ પ્રણામપરમઃ કથં દેવો હ્યભૂત્પ્રભુઃ

હે દેવદેવ, ભગવાન, જે તારો લિંગ પૂજન કરે છે અને તને વંદન કરવાનું સર્વોપરી માને છે—એવો દેવ કેવી રીતે પ્રમુખ બન્યો?

નિશમ્ય વચનં તસ્ય બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ પ્રપિબન્નિવ ચક્ષુર્ભ્યાં પ્રીતસ્તત્પ્રશ્નગૌરવાત્

પરમેશ્વર બ્રહ્માના વચન સાંભળી, એ પ્રશ્નની ગંભીરતા જોઈ, આનંદથી તેની આંખે આંખ મિલાવી.

પૂજાપ્રકરણં તસ્મૈ તમાલોક્યાહ શઙ્કરઃ ભવાન્નારાયણશ્ચૈવ શક્રઃ સાક્ષાત્સુરોત્તમઃ

પૂજન વિષયને જોઈને શંકરએ કહ્યું: 'તમે પોતે, નારાયણ અને ઇન્દ્ર, સર્વોત્તમ દેવતાઓ અહીં હાજર છો.'

મુનયશ્ ચ સદા લિઙ્ગં સમ્પૂજ્ય વિધિપૂર્વકમ્ સ્વંસ્વં પદં વિભો પ્રાપ્તાસ્ તસ્માત્ સમ્પૂજયન્તિ તે

મુનિઓ નિયમ અનુસાર હંમેશા લિંગનું પૂજન કરતા આવ્યા છે અને એથી દરેકે પોતાના સ્થાનને પ્રાપ્ત કર્યું છે, તેથી તેઓ એનું પૂજન કરે છે.

લિઙ્ગાર્ચનં વિના નિષ્ઠા નાસ્તિ તસ્માજ્જનાર્દનઃ આત્મનો યજતે નિત્યં શ્રદ્ધયા ભગવાન્પ્રભુઃ

લિંગપૂજન વિના સિદ્ધિ શક્ય નથી, તેથી જનાર્દન ભગવાન પણ શ્રદ્ધાપૂર્વક પોતાનું પૂજન કરે છે.

ઇત્યેવમુક્ત્વા બ્રહ્માણમ્ અનુગૃહ્ય મહેશ્વરઃ પુનઃ સમ્પ્રેક્ષ્ય દેવેશં તત્રૈવાન્તરધીયત

આ રીતે કહ્યા પછી મહેશ્વરે બ્રહ્મા પર કૃપા કરી, ફરી દેવોના સ્વામી તરફ જોઈને ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.

તમુદ્દિશ્ય તદા બ્રહ્મા નમસ્કૃત્ય કૃતાઞ્જલિઃ સ્રષ્ટું ત્વશેષં ભગવાંલ્ લબ્ધસંજ્ઞસ્તુ શઙ્કરાત્

પછી બ્રહ્માએ તેમને સંબોધી, હાથ જોડીને વંદન કર્યું અને શંકર પાસેથી ચેતના મળતાં બાકીનું સર્જન કરવા ઉપાડ્યું.

કથં પૂજ્યો મહાદેવો લિઙ્ગમૂર્તિર્મહેશ્વરઃ વક્તુમર્હસિ ચાસ્માકં રોમહર્ષણ સાંપ્રતમ્

મહાદેવ, મહેશ્વર, લિંગરૂપે કેવી રીતે પૂજ્ય છે—એ અમને હવે કહો, હે રોમહર્ષણ.

દેવ્યા પૃષ્ટો મહાદેવઃ કૈલાસે તાં નગાત્મજામ્ અઙ્કસ્થામાહ દેવેશો લિઙ્ગાર્ચનવિધિં ક્રમાત્

કૈલાસ પર દેવીના પ્રશ્ન પર, દેવોના સ્વામીએ, પોતાના ગોદમાં બેઠેલી પર્વતકન્યાને, લિંગપૂજનની વિધિ ક્રમશઃ સમજાવી.

તદા પાર્શ્વે સ્થિતો નન્દી શાલઙ્કાયનકાત્મજઃ શ્રુત્વાખિલં પુરા પ્રાહ બ્રહ્મપુત્રાય સુવ્રતાઃ

પછી શાલંકાયનપુત્ર નંદીએ, બાજુમાં ઊભા રહી, બધું સાંભળી, બ્રહ્મપુત્રને એ સૌમ્ય રીતે કહ્યું.

સનત્કુમારાય શુભં લિઙ્ગાર્ચનવિધિં પરમ્ તસ્માદ્વ્યાસો મહાતેજાઃ શ્રુતવાઞ્છ્રુતિસંમિતમ્

સનત્કુમારને તેણે શુભ અને શ્રેષ્ઠ લિંગપૂજન વિધિ કહી, તેથી મહાતેજસ્વી વ્યાસે પણ એ શાસ્ત્રસન્મત રીતે શીખી.

સ્નાનયોગોપચારં ચ યથા શૈલાદિનો મુખાત્ શ્રુતવાન્ તત્પ્રવક્ષ્યામિ સ્નાનાદ્યં ચાર્ચનાવિધિમ્

હવે હું એ બધું કહું છું, જે મેં શૈલાદિ અને અન્ય મહાનુભાવો પાસેથી સાંભળ્યું—સ્નાન અને ઉપચારથી શરૂ કરીને પૂજનની સંપૂર્ણ વિધિ.