લિઙ્ગપુરાણમ્

મોક્ષો ધર્મસ્તથાર્થશ્ ચ કામશ્ચેતિ ચતુષ્ટયમ્ યસ્માદ્વેદાશ્ ચ વેદ્યં ચ ચતુર્ધા વૈ ભવિષ્યતિ

મોક્ષ, ધર્મ, અર્થ અને કામ—આ ચાર મુખ્ય ધ્યેયો છે; અને એના કારણે, વેદો અને જાણવાની વસ્તુઓ પણ ચાર ભાગે વહેંચાશે.

ભૂતગ્રામાશ્ ચ ચત્વાર આશ્રમાશ્ ચ તથૈવ ચ ધર્મસ્ય પાદાશ્ચત્વારશ્ ચત્વારો મમ પુત્રકાઃ

ચાર પ્રકારના જીવસમૂહ છે, એ જ રીતે ચાર આશ્રમ છે; ધર્મના પણ ચાર આધાર છે અને મારા પણ ચાર પુત્રો છે.

તસ્માચ્ચતુર્યુગાવસ્થં જગદ્વૈ સચરાચરમ્ ચતુર્ધાવસ્થિતશ્ચૈવ ચતુષ્પાદો ભવિષ્યતિ

આથી, ચાલતા અને અચલ જગત ચાર યુગોમાં વિભાજિત રહેશે અને ચાર ભાગે સ્થિર રહેશે, ચાર આધાર પર ટકેલું રહેશે.

ભૂર્લોકો ઽથ ભુવર્લોકઃ સ્વર્લોકશ્ ચ મહસ્ તથા જનસ્તપશ્ ચ સત્યં ચ વિષ્ણુલોકસ્તતઃ પરમ્

ભૂર્લોક, પછી ભુવર્લોક, સ્વર્લોક અને મહલોક; જનલોક, તપલોક અને સત્યલોક, અને એથી ઉપર વિષ્ણુલોક છે.

અષ્ટાક્ષરસ્થિતો લોકઃ સ્થાને સ્થાને તદક્ષરમ્ ભૂર્ભુવઃ સ્વર્મહશ્ચૈવ પાદાશ્ચત્વાર એવ ચ

આ જગત અષ્ટાક્ષર મંત્રમાં સ્થિત છે અને દરેક સ્થાને એ અક્ષર છે; ભૂ, ભુવ, સ્વર અને મહ—આ ચાર આધાર છે.

ભૂર્લોકઃ પ્રથમઃ પાદો ભુવર્લોકસ્તતઃ પરમ્ સ્વર્લોકો વૈ તૃતીયશ્ ચ ચતુર્થસ્તુ મહસ્ તથા

ભૂર્લોક પહેલો આધાર છે, પછી ભુવર્લોક બીજો, સ્વર્લોક ત્રીજો અને મહલોક ચોથો આધાર છે.

પઞ્ચમસ્તુ જનસ્તત્ર ષષ્ઠશ્ ચ તપ ઉચ્યતે સત્યં તુ સપ્તમો લોકો હ્ય્ અપુનર્ભવગામિનામ્

પાંચમો લોક જનલોક છે, છઠ્ઠો તપલોક કહેવાય છે, સત્યલોક સાતમો છે, જે પુનર્જન્મથી મુક્ત છે.

વિષ્ણુલોકઃ સ્મૃતં સ્થાનં પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્ સ્કાન્દમૌમં તથા સ્થાનં સર્વસિદ્ધિસમન્વિતમ્

વિષ્ણુલોક એ એવું સ્થાન છે જ્યાંથી પાછા આવવું અઘરું છે; સ્કાંદ અને ઔમાનું સ્થાન પણ સર્વ સિદ્ધિથી ભરપૂર છે.

રુદ્રલોકઃ સ્મૃતસ્તસ્માત્ પદં તદ્યોગિનાં શુભમ્ નિર્મમા નિરહઙ્કારાઃ કામક્રોધવિવર્જિતાઃ

રુદ્રલોક એ યોગીઓ માટે શુભ સ્થાન માનવામાં આવે છે—જેમાં મમત્વ, અહંકાર, ઇચ્છા અને ક્રોધ નથી.

દ્રક્ષ્યન્તિ તદ્દ્વિજા યુક્તા ધ્યાનતત્પરમાનસાઃ યસ્માચ્ચતુષ્પદા હ્યેષા ત્વયા દૃષ્ટા સરસ્વતી

જે દ્વિજજનો એકાગ્ર અને ધ્યાનમાં તલીન મનથી જોડાય છે, તેઓ એ સ્થાનને જોઈ શકશે; અને હે સરસ્વતી, તું આ ચાર પગવાળી રૂપે દેખાઈ છે.

પાદાન્તં વિષ્ણુલોકં વૈ કૌમારં શાન્તમુત્તમમ્ ઔમં માહેશ્વરં ચૈવ તસ્માદ્દૃષ્ટા ચતુષ્પદા

પગનો અંત વિષ્ણુલોક છે, શાંત અને શ્રેષ્ઠ કુમારનું સ્થાન, ઔમાનું અને મહેશ્વરનું સ્થાન પણ; તેથી, ચાર પગવાળું રૂપ દેખાયું છે.

તસ્માત્તુ પશવઃ સર્વે ભવિષ્યન્તિ ચતુષ્પદાઃ તતશ્ચૈષાં ભવિષ્યન્તિ ચત્વારસ્તે પયોધરાઃ

આથી, બધા પશુઓ ચાર પગવાળા થશે અને તેમના ચાર સ્તન હશે.

સોમશ્ ચ મન્ત્રસંયુક્તો યસ્માન્મમ મુખાચ્ચ્યુતઃ જીવઃ પ્રાણભૃતાં બ્રહ્મન્ પુનઃ પીતસ્તનાઃ સ્મૃતાઃ

મંત્ર સાથે સંયુક્ત સોમ, મારા મુખમાંથી નીકળ્યો; શ્વાસ લેતા જીવ, હે બ્રહ્મન, ફરીથી સ્તનપાન કરનારા કહેવાય છે.

તસ્માત્સોમમયં ચૈવ અમૃતં જીવસંજ્ઞિતમ્ ચતુષ્પાદા ભવિષ્યન્તિ શ્વેતત્વં ચાસ્ય તેન તત્

આથી, સોમમય અમૃતને જ જીવ કહેવાય છે; તેઓ ચાર પગવાળા બનશે અને તેથી તેમનું વર્ણ ધોળું રહેશે.

યસ્માચ્ચૈવ ક્રિયા ભૂત્વા દ્વિપદા ચ મહેશ્વરી દૃષ્ટા પુનસ્તથૈવૈષા સાવિત્રી લોકભાવિની

અને કારણ કે ક્રિયા થઈ, મહેશ્વરી બે પગવાળી દેવી ફરીથી દેખાઈ, એ જ રીતે આ સાવિત્રી, લોક સર્જનારી છે.

તસ્માચ્ચ દ્વિપદાઃ સર્વે દ્વિસ્તનાશ્ ચ નરાઃ શુભાઃ તસ્માચ્ચેયમજા ભૂત્વા સર્વવર્ણા મહેશ્વરી

આથી, બધા મનુષ્યો બે પગવાળા અને બે સ્તનવાળા છે; અને આ અજન્મા મહેશ્વરી સર્વ વર્ણમાં પ્રગટ થઈ.

યા વૈ દૃષ્ટા મહાસત્ત્વા સર્વભૂતધરા ત્વયા તસ્માચ્ચ વિશ્વરૂપત્વં પ્રજાનાં વૈ ભવિષ્યતિ

જે મહાસત્તાવાળી, સર્વ જીવોને ધારણ કરનારી દેવી તું જોઈ, તેથી સર્વ પ્રજાઓમાં વિશ્વરૂપતા આવશે.

અજશ્ચૈવ મહાતેજા વિશ્વરૂપો ભવિષ્યતિ અમોઘરેતાઃ સર્વત્ર મુખે ચાસ્ય હુતાશનઃ

અજન્મા અને મહાન તેજવાળા ભગવાન આખા જગતરૂપ બની જશે; તેમનું વંશ ક્યારેય ખૂટશે નહીં અને તેમના મુખમાં હમેશા અગ્નિ રહેશે.

તસ્માત્સર્વગતો મેધ્યઃ પશુરૂપી હુતાશનઃ તપસા ભાવિતાત્માનો યે માં દ્રક્ષ્યન્તિ વૈ દ્વિજાઃ

આથી, સર્વત્ર વ્યાપક અને પવિત્ર, પશુરૂપે, અગ્નિમુખવાળા, જે દ્વિજાતિઓ તપથી શુદ્ધ થયેલા મનથી મને જોઈ શકે છે—

ઈશિત્વે ચ વશિત્વે ચ સર્વગં સર્વતઃ સ્થિતમ્ રજસ્તમોભ્યાં નિર્મુક્તાસ્ ત્યક્ત્વા માનુષ્યકં વપુઃ

પ્રભુત્વ અને સંયમમાં, સર્વત્ર રહેલા, બધામાં સ્થિત, રજ અને તમથી મુક્ત, માનવ દેહ ત્યાગી—

મત્સમીપમુપેષ્યન્તિ પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્ ઇત્યેવમુક્તો ભગવાન્ બ્રહ્મા રુદ્રેણ વૈ દ્વિજાઃ

એવા લોકો મારા નજીક આવી પહોંચશે, જ્યાંથી પાછા ફરવું અઘરું છે. આ રીતે ભગવાન બ્રહ્માએ રુદ્રને કહ્યું, હે દ્વિજાતિઓ.

પ્રણમ્ય પ્રયતો ભૂત્વા પુનરાહ પિતામહઃ ય એવં ભગવાન્ વિદ્વાન્ ગાયત્ર્યા વૈ મહેશ્વરમ્

પ્રણામ કરીને, એકાગ્ર થઈ, પિતામહે ફરી કહ્યું: 'જે ભગવાનને ગાયત્રી દ્વારા જાણે છે—'

વિશ્વાત્માનં હિ સર્વં ત્વાં ગાયત્ર્યાસ્તવ ચેશ્વર તસ્ય દેહિ પરં સ્થાનં તથાસ્ત્વિતિ ચ સો ઽબ્રવીત્

'હે ઈશ્વર, તમે સર્વના આત્મા છો, બધું જ તમે છો, તમારી ગાયત્રી દ્વારા. તેને સર્વોચ્ચ અવસ્થાનું દાન આપો.' એમ તેમણે કહ્યું.

તસ્માદ્વિદ્વાન્ હિ વિશ્વત્વમ્ અસ્યાશ્ચાસ્ય મહાત્મનઃ સ યાતિ બ્રહ્મસાયુજ્યં વચનાદ્ બ્રહ્મણઃ પ્રભોઃ

આથી, જે વિદ્વાન આ મહાત્માનું સર્વવ્યાપક સ્વરૂપ જાણે છે, તે ભગવાન બ્રહ્માના વચનથી બ્રહ્મસાયુજ્ય પામે છે.

શ્રુત્વૈવમખિલં બ્રહ્મા રુદ્રેણ પરિભાષિતમ્ પુનઃ પ્રણમ્ય દેવેશં રુદ્રમાહ પ્રજાપતિઃ

આ બધું સાંભળી, રુદ્રના વચનો પછી, બ્રહ્માએ ફરી દેવોના દેવને પ્રણામ કર્યા અને પ્રજાપતિએ રુદ્રને કહ્યું.

ભગવન્દેવદેવેશ વિશ્વરૂપં મહેશ્વર ઉમાધવ મહાદેવ નમો લોકાભિવન્દિત

'હે ભગવાન, દેવોના દેવ, વિશ્વરૂપ, મહેશ્વર, ઉમાના પતિ, મહાદેવ, જગતપૂજિત, તમને વંદન.'

વિશ્વરૂપ મહાભાગ કસ્મિન્કાલે મહેશ્વર યા ઇમાસ્તે મહાદેવ તનવો લોકવન્દિતાઃ

'હે વિશ્વરૂપ, મહાભાગ્યશાળી, કયા સમયે, હે મહાદેવ, તમારી આ જગતપૂજિત મૂર્તિઓ પ્રગટ થાય છે?'

કસ્યાં વા યુગસંભૂત્યાં દ્રક્ષ્યન્તીહ દ્વિજાતયઃ કેન વા તપસા દેવ ધ્યાનયોગેન કેન વા

'કયા યુગના આરંભે દ્વિજાતિઓ અહીં તમારી મૂર્તિઓ જોઈ શકે છે? કયા તપથી, કે કયા ધ્યાનયોગથી, હે દેવ?'

નમસ્તે વૈ મહાદેવ શક્યો દ્રષ્ટું દ્વિજાતિભિઃ તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા શર્વઃ સમ્પ્રેક્ષ્ય તં પુરઃ

'હે મહાદેવ, તમને વંદન—શું દ્વિજાતિઓ તમને જોઈ શકે છે?' એ વચન સાંભળી, શર્વે સામે જોઈને કહ્યું.