લિઙ્ગપુરાણમ્

ઉપાસિતઃ પુરાણાર્થં લબ્ધા તસ્માચ્ચ સંહિતા તસ્માદ્ભવન્તં પૃચ્છામઃ સૂત પૌરાણિકોત્તમમ્

પૌરાણિક અર્થ મેળવવા માટે તમે તેમની સેવા કરી અને એ સંહિતા મેળવી; તેથી, હે શ્રેષ્ઠ પૌરાણિક સૂત, અમે તમારે પ્રશ્ન કરીએ છીએ.

પુરાણસંહિતાં દિવ્યાં લિઙ્ગમાહાત્મ્યસંયુતામ્ નારદો ઽપ્યસ્ય દેવસ્ય રુદ્રસ્ય પરમાત્મનઃ

લિંગના મહિમા યુક્ત દિવ્ય પૌરાણિક સંહિતા, દેવરૂપ રુદ્ર પરમાત્મા વિષે, નારદે પણ પ્રાપ્ત કરી હતી.

ક્ષેત્રાણ્યાસાદ્ય ચાભ્યર્ચ્ય લિઙ્ગાનિ મુનિપુઙ્ગવઃ ઇહ સંનિહિતઃ શ્રીમાન્ નારદો બ્રહ્મણઃ સુતઃ

પવિત્ર સ્થળોએ જઈ લિંગોની પૂજા કરીને, બ્રહ્માના પુત્ર શ્રીમાન નારદ અહીં હાજર છે.

ભવભક્તો ભવાંશ્ચૈવ વયં વૈ નારદસ્તથા અસ્યાગ્રતો મુનેઃ પુણ્યં પુરાણં વક્તુમર્હસિ

અમે અને નારદ, બંને ભવાની ભક્ત છીએ; આ મુનિ સમક્ષ તમે પવિત્ર પૌરાણિક કથા કહો.

સફલં સાધિતં સર્વં ભવતા વિદિતં ભવેત્ એવમુક્તઃ સ હૃષ્ટાત્મા સૂતઃ પૌરાણિકોત્તમઃ

તમારા દ્વારા બધું સફળ અને જાણીતા થયું છે; એમ કહેતાં પૌરાણિક શ્રેષ્ઠ સૂત આનંદિત થયા.

અભિવાદ્યાગ્રતો ધીમાન્ નારદં બ્રહ્મણઃ સુતમ્ નૈમિષેયાંશ્ચ પુણ્યાત્મા પુરાણં વ્યાજહાર સઃ

વિદ્વાન સૂતે બ્રહ્માના પુત્ર નારદ અને નૈમિષના રહેવાસીઓને વંદન કરીને પવિત્ર પૌરાણિક કથા કહેવાનું શરૂ કર્યું.

નમસ્કૃત્ય મહાદેવં બ્રહ્માણં ચ જનાર્દનમ્ મુનીશ્વરં તથા વ્યાસં વક્તું લિઙ્ગં સ્મરામ્યહમ્

મહાદેવ, બ્રહ્મા, જનાર્દન અને મુનિશ્રેષ્ઠ વ્યાસને વંદન કરીને, હું લિંગનું સ્મરણ કરીને કથા કહેવા તૈયાર છું.

શબ્દં બ્રહ્મતનું સાક્ષાચ્ છબ્દબ્રહ્મપ્રકાશકમ્ વર્ણાવયવમ્ અવ્યક્તલક્ષણં બહુધા સ્થિતમ્

શબ્દ એ બ્રહ્માનું સ્વરૂપ છે, જે સીધા જ શબ્દબ્રહ્મને પ્રકાશિત કરે છે; તે અક્ષરોના સંયોજનથી બનેલું છે, અવ્યક્તની ઓળખ ધરાવે છે અને અનેક રૂપોમાં સ્થિત છે.

અકારોકારમકારં સ્થૂલં સૂક્ષ્મં પરાત્પરમ્ ઓઙ્કારરૂપમ્ ઋગ્વક્ત્રં સમજિહ્વાસમન્વિતમ્

અ, ઉ અને મ — સ્થૂળ, સૂક્ષ્મ અને સર્વોચ્ચ — ઓમનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે, જેમાં ઋગ્વેદનું મુખ છે અને સમાન જીભો સાથે જોડાયેલ છે.

યજુર્વેદમહાગ્રીવમ્ અથર્વહૃદયં વિભુમ્ પ્રધાનપુરુષાતીતં પ્રલયોત્પત્તિવર્જિતમ્

યજુરવેદની ગરદન, અથર્વવેદનું હૃદય, સર્વવ્યાપક, પ્રધાન અને પુરુષથી પણ ઉપર, જે પ્રલય અને ઉત્પત્તિથી રહિત છે.

તમસા કાલરુદ્રાખ્યં રજસા કનકાણ્ડજમ્ સત્ત્વેન સર્વગં વિષ્ણું નિર્ગુણત્વે મહેશ્વરમ્

તમસથી તેને કાળરુદ્ર કહે છે; રજસથી તે સોનાના અંડામાંથી જન્મે છે; સત્ત્વથી તે સર્વવ્યાપી વિષ્ણુ છે; અને ગુણરહિત અવસ્થામાં તે મહેશ્વર છે.

પ્રધાનાવયવં વ્યાપ્ય સપ્તધાધિષ્ઠિતં ક્રમાત્ પુનઃ ષોડશધા ચૈવ ષડ્વિંશકમ્ અજોદ્ભવમ્

પ્રધાનના અંગોમાં વ્યાપી, સાત પ્રકારમાં સ્થિત, પછી ફરીથી સોળ પ્રકારમાં, અને છવીસ પ્રકારમાં, જે અજન્મા છે.

સર્ગપ્રતિષ્ઠાસંહારલીલાર્થં લિઙ્ગરૂપિણમ્ પ્રણમ્ય ચ યથાન્યાયં વક્ષ્યે લિઙ્ગોદ્ભવં શુભમ્

સર્જન, સ્થાપન અને સંહારની લિલા માટે લિંગરૂપ ધારણ કરીને, યોગ્ય રીતે નમન કરી, હવે હું લિંગની શુભ ઉત્પત્તિ કહું છું.

ઈશાનકલ્પવૃત્તાન્તમ્ અધિકૃત્ય મહાત્મના બ્રહ્મણા કલ્પિતં પૂર્વં પુરાણં લૈઙ્ગમ્ ઉત્તમમ્

ઈશાન કલ્પના વર્તાંત વિશે, મહાન આત્મા બ્રહ્માએ પહેલાં લિંગનું શ્રેષ્ઠ પુરાણ રચ્યું હતું.

ગ્રન્થકોટિપ્રમાણં તુ શતકોટિપ્રવિસ્તરે ચતુર્લક્ષેણ સંક્ષિપ્તે વ્યાસૈઃ સર્વાન્તરેષુ વૈ

તેનું પ્રમાણ ગ્રંથોની સીમા સુધી, શતકોટિ સુધી વિસ્તરેલું હતું; વ્યાસે તેને ચાર લાખમાં સંક્ષિપ્ત કર્યું હતું, જે સર્વયુગોમાં છે.

વ્યસ્તેષ્ટા દશધા ચૈવ બ્રહ્માદૌ દ્વાપરાદિષુ લિઙ્ગમેકાદશં પ્રોક્તં મયા વ્યાસાચ્છ્રુતં ચ તત્

દસ ભાગમાં વિભાજિત, બ્રહ્મા અને પછીના યુગોમાં, દ્વાપર વગેરેમાં, મેં લિંગના અગિયાર ભાગ શીખવ્યા અને તે વ્યાસ પાસેથી સાંભળ્યા.

અસ્યૈકાદશસાહસ્રે ગ્રન્થમાનમિહ દ્વિજાઃ તસ્માત્સંક્ષેપતો વક્ષ્યે ન શ્રુતં વિસ્તરેણ યત્

અહીં, દ્વિજજનો, ગ્રંથમાં અગિયાર હજાર શ્લોકો છે; તેથી હું સંક્ષેપમાં એ કહું છું, જે વિગતે સાંભળ્યું નથી.

ચતુર્લક્ષેણ સંક્ષિપ્તે કૃષ્ણદ્વૈપાયનેન તુ અત્રૈકાદશસાહસ્રૈઃ કથિતો લિઙ્ગસમ્ભવઃ

કૃષ્ણ દ્વૈપાયન દ્વારા ચાર લાખમાં સંક્ષિપ્ત, અહીં લિંગની ઉત્પત્તિ અગિયાર હજાર શ્લોકોમાં વર્ણવાઈ છે.

સર્ગઃ પ્રાધાનિકઃ પશ્ચાત્ પ્રાકૃતો વૈકૃતાનિ ચ અણ્ડસ્યાસ્ય ચ સમ્ભૂતિર્ અણ્ડસ્યાવરણાષ્ટકમ્

પ્રથમ પ્રાધાનિક સૃષ્ટિ, પછી પ્રાકૃત અને વૈકૃત, આ અંડની ઉત્પત્તિ અને તેના આઠ આવરણો.

અણ્ડોદ્ભવત્વં શર્વસ્ય રજોગુણસમાશ્રયાત્ વિષ્ણુત્વં કાલરુદ્રત્વં શયનં ચાપ્સુ તસ્ય ચ

શર્વમાંથી અંડનું જન્મ, રજોગુણના પ્રભાવે; તેની વિષ્ણુ અને કાળરુદ્ર રૂપ, અને પાણીમાં શયન કરવું.

પ્રજાપતીનાં સર્ગશ્ ચ પૃથિવ્યુદ્ધરણં તથા બ્રહ્મણશ્ ચ દિવારાત્રમ્ આયુષો ગણનં પુનઃ

પ્રજાપતિઓની સૃષ્ટિ, પૃથ્વીનું ઉદ્ધાર, બ્રહ્માનો દિવસ-રાત, અને ફરીથી તેનું આયુષ્ય ગણવું.

સવનં બ્રહ્મણશ્ચૈવ યુગકલ્પશ્ ચ તસ્ય તુ દિવ્યં ચ માનુષં વર્ષમ્ આર્ષં વૈ ધ્રૌવ્યમેવ ચ

બ્રહ્માનો યજ્ઞ, તેના યુગ અને કલ્પ, દૈવી અને માનવ વર્ષ, ઋષિઓના વર્ષ અને સ્થિર ચક્ર.

પિત્ર્યં પિતૄણાં સમ્ભૂતિર્ ધર્મશ્ચાશ્રમિણાં તથા અવૃદ્ધિર્જગતો ભૂયો દેવ્યાઃ શક્ત્યુદ્ભવસ્તથા

પિતૃઓની ઉત્પત્તિ, આશ્રમીઓનો ધર્મ, જગતની વૃદ્ધિ અને અવૃદ્ધિ, અને દેવીની શક્તિની ઉત્પત્તિ.

સ્ત્રીપુમ્ભાવો વિરિઞ્ચસ્ય સર્ગો મિથુનસમ્ભવઃ આખ્યાષ્ટકં હિ રુદ્રસ્ય કથિતં રોદનાન્તરે

સ્ત્રી અને પુરૂષ સ્વભાવ, વિરીંચીની સૃષ્ટિ, યુગલની ઉત્પત્તિ, અને રુદ્રના રોદન દરમિયાન તેની આઠવાર્તા.

બ્રહ્મવિષ્ણુવિવાદશ્ ચ પુનર્લિઙ્ગસ્ય સમ્ભવઃ શિલાદસ્ય તપશ્ચૈવ વૃત્રારેર્દર્શનં તથા

બ્રહ્મા અને વિષ્ણુનો વિવાદ, લિંગની ફરીથી ઉત્પત્તિ, શિલાદાનું તપ, અને વૃત્રારીનું દર્શન.

પ્રાર્થના યોનિજસ્યાથ દુર્લભત્વં સુતસ્ય તુ શિલાદશક્રસંવાદઃ પદ્મયોનિત્વમેવ ચ

ગર્ભમાંથી જન્મેલા વ્યક્તિની પ્રાર્થના, પુત્રની દુર્લભતા, શિલાદા અને ઇન્દ્ર વચ્ચે સંવાદ, અને કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માની ઉત્પત્તિનું વર્ણન છે.

ભવસ્ય દર્શનં ચૈવ તિષ્યેષ્વાચાર્યશિષ્યયોઃ વ્યાસાવતારાશ્ ચ તથા કલ્પમન્વન્તરાણિ ચ

ભવના દર્શન, તિષ્ય માસમાં ગુરુ અને શિષ્યની શુભ ભેટ, વ્યાસના અવતાર, અને કલ્પ તથા મન્વંતરોની કથાઓ અહીં વર્ણવામાં આવી છે.

કલ્પત્વં ચૈવ કલ્પાનામ્ આખ્યાભેદેષ્વનુક્રમાત્ કલ્પેષુ કલ્પે વારાહે વારાહત્વં હરેસ્ તથા

કલ્પોમાં કલ્પનું સ્વરૂપ, વિવિધ કથાઓનું ક્રમ, અને વરાહ કલ્પમાં હરિનું વરાહ રૂપ અહીં સમજાવવામાં આવ્યું છે.

મેઘવાહનકલ્પસ્ય વૃત્તાન્તં રુદ્રગૌરવમ્ પુનર્લિઙ્ગોદ્ભવશ્ચૈવ ઋષિમધ્યે પિનાકિનઃ

મેઘવાહન કલ્પની વાર્તા, રુદ્રની મહિમા, અને પિનાકધારી દ્વારા ઋષિ વચ્ચે લિંગની ઉત્પત્તિ ફરીથી વર્ણવામાં આવી છે.