લિઙ્ગપુરાણમ્

ચૌદ અવસ્થાઓમાં રાજસ તત્વ આધારરૂપ છે; જ્યારે જીવના પ્રાણ-કेंद्रો ઘાયલ થાય છે, ત્યારે તે દુઃખથી પીડાય છે. એ સમયે, હે મહાત્મા, કોઈ કેવી રીતે પરમ બ્રહ્મને સ્મરે? જીવનચક્ર તો પૂર્વકર્મોની સંસ્કારોથી જ ચાલે છે. માનવ જન્મ હંમેશા પ્રાપ્ત થાય છે, તેથી, આ ચૌદગણી સંસારચક્રને સમજીને, ધ્યાનની સાધના કરવી જોઈએ. સંસારના ભયથી પીડાતા, વ્યક્તિએ હંમેશા ધર્મનું પાલન કરવું જોઈએ; આ રીતે, ધીરે ધીરે રૂપાંતર પામીને, તે જીવ સંસારચક્રને પાર કરી શકે છે. તેથી, હંમેશા ભક્તિપૂર્વક, ધ્યાનમાં તલિન રહી, યોગની એવી સાધના કરવી જોઈએ કે જેમાં આત્માનું દર્શન થાય. આ જ સર્વોચ્ચ જલ, શ્રેષ્ઠ તેજ, અતુલ્ય પુલ છે; તેનું પ્રકાશન અને એકતા, સર્વ જીવોની શાશ્વત તત્વરૂપ છે. આત્મા, સર્વ દિશાઓમાં મુખવાળા અગ્નિ, અને સર્વ જીવોના હૃદયમાં વસતા મહેશ્વર — એમ પુલરૂપે, આત્મારૂપે, અગ્નિરૂપે પૂજન કરવું જોઈએ. આ રીતે, પોતાના શક્તિથી શોભિત, અંદર વસતા દેવને, આઠગણી અને ફરીથી આઠગણી, તેમજ આઠ પ્રકારની રૂપોમાં, ધ્યાન કરવું જોઈએ. સર્જન માટે અગ્નિ સ્થાપિત થાય છે, પછી તે પાછું ખેંચીને હૃદયમાં મૂકવામાં આવે છે; અને યોગ્ય રીતે વિશ્વના શાસક રુદ્રનું ધ્યાન કરવું જોઈએ. પાંચ હોમ યોગ્ય રીતે અર્પણ કર્યા પછી, મન તે ધ્યાનમાં તલિન રાખીને, ક્રમશઃ હૃદયમાં સ્થાપિત વૈશ્વાનર અગ્નિનું prescribed પ્રમાણે ધ્યાન કરવું જોઈએ. શુદ્ધ જલ પાન કરીને, અર્પણ પછી મૌન બેસવું, કારણ કે પ્રથમ હોમ પ્રાણ માટે માનવામાં આવે છે. બીજું હોમ અપાન માટે, ત્રીજું વ્યાન માટે, ચોથું ઉદાન માટે, અને પાંચમું સમાન માટે છે. દરેકને સ્વાહા મંત્રથી અલગ-અલગ અર્પણ કરીને, બાકી રહેલું મનપસંદ રીતે ગ્રહણ કરી શકાય છે; ફરીથી જલ પાન કરીને, મોઢું ધોઈ, હૃદયને સ્પર્શ કરવું જોઈએ. પ્રાણનું ગાંઠ એ જ આત્મા છે; રુદ્ર એ જ આત્મા છે, સર્વનો વિલય કરનાર; રુદ્ર ખરેખર આત્માનો પ્રાણ છે, તેથી તે પોતે પોતે પોષે છે. રુદ્ર પ્રાણમાં સ્થાપિત છે, તેથી તે પ્રાણથી જ બનેલા છે; finest અમૃત પ્રાણ અને રુદ્રને અર્પણ કરવું. હે ભગવાન, શુભ રીતે મારા અંદર પ્રવેશો — સ્વાહા — બ્રહ્મના આત્માને; આ રીતે, શાશ્વત ભગવાન પાંચ હોમથી પ્રસન્ન થાય. તમે નગરીમાં વસતા અંગૂઠાની માપના પુરુષ છો; હે ભગવાન, તમે અંગૂઠામાં સ્થાપિત છો, સર્વોચ્ચ કારણ છો. શાશ્વત ભગવાન, સર્વ લોકના પ્રમુખ, પ્રસન્ન થાઓ; તમે દેવોમાં સૌથી જુના, રુદ્ર, અને શ્રેષ્ઠ વૃષભ છો. તમે સૌમ્ય રહો, આ અન્ન અમારું હોય, આ અર્પણ તમારું — આ રીતે, ગુણોની પ્રાપ્તિ માટે બધું સ્પષ્ટ કર્યું છે. આ યોગની શીખવણી પૂર્વે બ્રહ્માએ આપેલી હતી; તેથી, પાશુપતિનું જ્ઞાન સાવધાનીપૂર્વક સમજવું જોઈએ. હંમેશા ભસ્મથી સ્નાન કરવું, હંમેશા ભસ્મથી લિપ્ત રહેવું; જે શ્રેષ્ઠ દ્વિજનો આ પાઠ કરે છે, સાંભળે છે, કે અન્યને સાંભળાવે છે— —દૈવી કે પિતૃયજ્ઞમાં, તે સર્વોચ્ચ અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરે છે. હવે હું શુદ્ધાચારના લક્ષણો કહેવા જઈ રહ્યો છું; જેનું પાલન કરીને, શુદ્ધ આત્માવાળા વ્યક્તિ મૃત્યુ પછી સર્વોચ્ચ લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરે છે. આ શીખવણી પૂર્વે બ્રહ્માએ સર્વ જીવોની કલ્યાણ માટે આપી હતી — બ્રહ્મની વાત કરનાર માટે, સર્વ વેદના સારનો સંક્ષિપ્ત સંગ્રહ. શુદ્ધિની પ્રાપ્ત માટે, એ ઋષિ માટે સર્વોચ્ચ અવસ્થા છે; જે ત્યાં સાવધ રહે છે, તે ઋષિની અવસ્થામાંથી પડતો નથી. માન અને અપમાન — બેને અમૃત અને વિષ કહેવામાં આવે છે; ત્યાં અપમાન અમૃત છે, અને સાચો માન વિષ કહેવાય છે. ગુરુની કલ્યાણમાં પણ પ્રવૃત્ત રહી, એક વર્ષ માટે રહેવું જોઈએ; હંમેશા શિસ્તમાં ચેતન રહેવું, અને આત્મસંયમમાં સ્થિર રહેવું. અનુમતિ મેળવી, પછી શ્રેષ્ઠ જ્ઞાન યોગની સાધના કરવી, અને ધર્મનો ભંગ કર્યા વિના પૃથ્વી પર જીવવું. શુદ્ધ દૃષ્ટિથી માર્ગે ચાલવું, કપડાંથી ફિલ્ટર કરેલા જલ પાન કરવું, શુદ્ધ વાણી બોલવી, અને મન શુદ્ધ રાખીને કાર્ય કરવું. છ મહિના સુધી માછલી ખાવાથી જે પાપ થાય છે, તે એક દિવસમાં અશુદ્ધ જલ પાનથી પણ થાય છે. અશુદ્ધ જલ પાન કર્યા પછી, અઘોર મંત્ર ૧૦૫ વખત જાપ કરવું; પછી શુદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે. વૈકલ્પિક રીતે, શંભુનું ઘીથી સ્નાન, ત્રણ વાર પરિક્રમા, વગેરે વિશેષ અર્પણથી પૂજન કરવું — એમાં કોઈ સંશય નથી. યોગજ્ઞાની વ્યક્તિએ ક્યારેય મહેમાનગતિ, પિતૃયજ્ઞ, કે યજ્ઞમાં હાજરી આપવી નહીં; એ રીતે, યોગી અહિંસક રહે છે, જેમ સમજાયું છે. વિવેકી વ્યક્તિએ એવા લોકો પાસે ભિક્ષા માંગવી, જેમણે ધૂમરહિત અગ્નિ અથવા અગ્નિની કાંદે ખાધું હોય, પણ હંમેશા નહીં. જો અન્ય લોકો અવમાન કરે કે અપમાન આપે, તો યોગ્ય રીતે, ધર્મનો ભંગ કર્યા વિના, ભિક્ષા લેવી. જંગલવાસી અને ફરતા ઘરવાળાઓમાં ભિક્ષા લેવી; પહેલું શ્રેષ્ઠ છે, ન મળે તો બીજું માર્ગ છે. પછી, શિસ્તબદ્ધ, શ્રદ્ધાળુ, આત્મસંયમિત, વિદ્વાન, અને ઉન્નત ગૃહસ્થોમાં ભિક્ષા લેવી. એ પછી, પતિત કે ભ્રષ્ટ ન હોય એવા લોકોમાં પણ ભિક્ષા લેવી; વર્ગોમાં, આવી ભિક્ષા સૌથી નીચી જીવનોપાય કહેવાય છે. ભિક્ષામાં જવારનું મઢ, છાશ, દૂધ, જવાર, ફળ, મૂળ, પકવ અન્ન, કે અણગળા લોટના પાંઉ પણ લઈ શકાય છે. આ રીતે, યોગીઓની સિદ્ધિ વધારતા અન્નોનું વર્ણન કર્યું છે; એમાં, ભિક્ષા શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે, જ્યારે તે પરિપક્વ હોય.