લિઙ્ગપુરાણમ્

જનાર્દનપુત્રે, તપસ્યા દ્વારા શંકરને પ્રાપ્ત કર્યા પછી, વંદનાપૂર્વક કહ્યું: "વિષ્ણુ તમારાં ડાબા ભાગમાંથી જન્મે છે અને હું તમારાં જમણા ભાગમાંથી જન્મું છું." પછી તેણે કહ્યું કે, "મારા સાથે અચ્યૂતએ આખું જગત રચ્યું; તે સર્વવિશ્વનું સારરૂપ છે. તે જ, મેઘરૂપ બની, દિવસ-રાત અમને ધારણ કરે છે." વિષ્ણુએ, "હે દેવાદિદેવ, હે જગતના ગુરુ, તમારે હું લાવ્યો છું; હે મહાબળવાન, હું નારાયણ કરતાં પણ વધુ તમારો ભક્ત છું, હે શંકર," એમ કહ્યું. "કૃપા કરો, મને સર્વ આપો, કેમ કે તમે સર્વના આત્મા છો, હે પ્રભુ." ત્યારબાદ, તેને આ પ્રાપ્ત થતાં, તે ધન્યજન તરત જ સર્વના આત્મા રૂપે સ્થિત થયો. પછી તે ઝડપથી આગળ વધ્યો અને એકમાત્ર મહાસાગરના પવિત્ર નિવાસસ્થાને, ભયાનક અંધકારમાં, પરમ પુરુષને જોયા. તે દિવ્ય સ્થાન મનથી રચાયેલું હતું, સોનું અને રત્નોથી શોભિત, દુષ્ટોને અપ્રાપ્ય અને સજ્જનોને જ પ્રાપ્ત, જેને સનકાદિ મુનિઓ પણ જોઈ શકતા નથી. જન્મ રહિત બ્રહ્માએ એ પુરુષને જોયા, જેનું હૃદય સમગ્ર વિશ્વનું નિવાસસ્થાન છે, અનંત શેષના શયન પર સુતેલા, કમળ જેવાં નેત્રવાળા. તેણે શંખ, ચક્ર, ગદા અને કમળ ધારણ કર્યા છે, ચાર ભુજાઓ છે, સર્વ આભૂષણોથી શોભિત છે અને ચંદ્રમંડળ જેવો તેજ ધરાવે છે. શ્રીવત્સ ચિહ્નવાળા, પ્રસન્ન મુખવાળા જનાર્દન, જેમના પદકમળ લક્ષ્મીના સ્પર્શથી લાલચટ્ટાં છે, એ પરમાત્મા, પ્રભુ, જે સમયરૂપ અંધકાર છે અને રાજસ ગુણથી સર્વ જગતની સર્જનક્રિયા ચલાવે છે. સત્વગુણથી સર્વ પ્રાણીઓની સ્થાપના કરે છે, એ સર્વના આત્મા, મહાત્મા, પરમાત્મા, પ્રભુ. એ પરમાત્મા ક્ષીરસાગરમાં અમૃતમય શયન પર યોગનિદ્રામાં સુતેલા હતા. તેમને જોઈને બ્રહ્માએ ધન્ય જનાર્દનને કહ્યું: "તમારી કૃપાથી, હું તમને પહેલાની જેમ શોષી લઈશ, કેમ કે હું તમે જ છું." પણ ધન્યજન, સ્મિત કરીને, બ્રહ્માને જાગૃત કર્યા. મહાબાહુએ તેમને નિહાળ્યા, હળવું સ્મિત કર્યું અને અંડજાત બ્રહ્મામાં પ્રવેશ્યા, અને બ્રહ્મા એ મહાત્મા દ્વારા શોષાઈ ગયા. પછી બ્રહ્માએ પોતાના ભ્રૂમધ્યમાંથી અચ્યૂતની રચના કરી; અને હરી ત્યાં તેમની સામે ઉભા રહ્યા. એ દરમ્યાન, રુદ્ર, સર્વ દેવતાઓના મૂળ, ભયાનક સ્વરૂપ ધારણ કરીને, જેમણે અગાઉ બંનેને વરદાન આપ્યું હતું, પ્રગટ થયા. ત્યાં વિષ્ણુ, સર્વવિશ્વના આત્મા, પરમ પ્રભુ, બ્રહ્મા અને હરી પર અદ્વિતીય કૃપા વરસાવવા આવ્યા. પછી એ બે દેવતાઓ ભેગા થયા અને ભવને જોયા, જે સર્વ દેવતાઓના જનક છે, અને કાળાગ્નિ સમાન તેજ ધરાવે છે. તેમણે એ જટાધારી, ઉગ્ર સ્વરૂપ ધરાવતા શર્વનું સ્તુતિ કરી, દૂરથી વંદન કર્યું અને વરદાતા પ્રભુને શ્રદ્ધાપૂર્વક નમન કર્યું. ભવ, ધન્ય પ્રભુ, બ્રહ્મા અને જનાર્દન પર કૃપા કરીને, ત્યાં જ અંતર્ધાન પામ્યા. મહેશ્વર, મહાદેવ, વિદાય થયા પછી, જનાર્દને તેમને વંદન કરી, કમળજ બ્રહ્માને સંબોધ્યા. "પરમેશ્વર, વિશ્વના સ્વામી, શંકર સર્વવ્યાપી છે; એ સર્વના સ્વામી છે, અને અમારા બંનેના આશ્રય, મહેશ્વર છે. હે બ્રહ્મન, હું મહાત્મા શંકરના ડાબા ભાગમાંથી જન્મ્યો છું અને તમે ભવનાં જમણા ભાગમાંથી જન્મ્યા છો. ઋષિઓ મને મુખ્ય તત્વ, પ્રકૃતિ, અવ્યક્ત, અજ કહે છે અને તમને પુરુષ કહે છે. તેઓ મહાદેવને અમારા બંનેના કારણ, સર્વલોકોના સ્વામી અને અવિનાશી સ્વરૂપે જાહેર કરે છે." પછી, એ અમર પ્રભુના આદેશથી, કમળજ બ્રહ્માએ રુદ્રની સ્તુતિ કરી, તેમને વંદન કર્યા, જે વરદાતા અને પૂજનીય છે. ત્યારબાદ, જનાર્દને વારાહ સ્વરૂપ ધારણ કરી, ભૂમિને, જે જળમાં ડૂબી ગઈ હતી, પૂર્વવત સ્થાને સ્થાપિત કરી. પ્રભુએ નદીઓ, નાળાઓ અને મહાસાગરોની રચના કરી, અને ભૂમિને સમતળ, ખાડા-ઉચ્ચતા વિનાની બનાવી. તેમણે પર્વત સ્વરૂપ ધારણ કરી, સર્વ પર્વતોને ભૂમિ પર સ્થાપિત કર્યા, અને ભૂથી આરંભે ચાર લોકોની રચના કરી. ધન્ય પ્રભુ, જ્ઞાનીમાં શ્રેષ્ઠ, સર્જનનો સંકલ્પ કરીને, મુખ્ય જીવો: અંડજ, દેવતા અને મનુષ્યોની રચના કરી. મહાબળવાન, દયાળુ અને નિરાશા વિનાના પ્રભુએ સૌપ્રથમ સનંદન અને સનકને કૃપા કરીને સર્જ્યા. તેમણે સનાતનને સર્જ્યા, જે શ્રેષ્ઠ ધર્મનિષ્ઠ અને વૈરાગ્યથી પરમ પદ પ્રાપ્ત કરનાર છે; પછી મરીચિ, ભૃગુ, અંગિરસ, પુલસ્ત્ય, પુલહ અને ક્રતુની રચના કરી. તેમણે દક્ષ, અત્રિ અને વસિષ્ઠને યોગશક્તિથી સર્જ્યા; અને સંકલ્પ, ધર્મ તથા અધર્મ પણ પ્રભુએ ઉત્પન્ન કર્યા. આ બાર પ્રજાપતિઓ બ્રહ્મા દ્વારા સર્જાયા, જેમનું જન્મ અવ્યક્ત છે; શરૂઆતમાં સનાતને ઋભુ અને સનત્કુમારને પણ ઉત્પન્ન કર્યા. એ બંને દેવ, ઉર્ધ્વગામી શક્તિથી જન્મેલા, બ્રહ્મા સમાન, સર્વજ્ઞ અને સર્વવ્યાપી હતા. આ રીતે, મુખ્ય અને પ્રથમ જીવો સર્જી, કમળજ સર્જનહારે સર્વયુગોના ધર્મો અને સર્વવ્યાપી વ્યવસ્થાની સ્થાપના કરી. પછી, શક્રે જે કહ્યું તે સાંભળીને, મારા પિતા મહામુનિએ ફરી દેવતાઓના સ્વામી, ઇન્દ્રને નમસ્કાર કરીને પ્રશ્ન કર્યો: "હે ધન્ય શક્ર, સર્વજ્ઞ, દેવતાઓ દ્વારા પૂજ્ય, શચીપતિ, વિશ્વના સ્વામી, સહસ્ત્રનેત્રવાળા, મહાપ્રભુ! ધન્ય કમળજ જન્મેલા બ્રહ્માએ યુગોના ધર્મો કેવી રીતે સ્થાપ્યા? કૃપા કરીને બધું વિગતથી કહો, કેમ કે હું નમ્રતાપૂર્વક પૂછું છું." મહાત્મા શિલાદાના આ વચનો સાંભળી, શક્રે જોયેલી રીતે, તમામ યુગોના ધર્મો વિગતે વર્ણવ્યા.