લિઙ્ગપુરાણમ્

શૈલાદિજીને કોઈએ પૂછ્યું: “મહાન તપસ્વી દધીચિએ મહાદેવ પાસેથી વજ્ર સમાન અવિનાશી અવસ્થા કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરી? જેમ તમે મરણને જીત્યા, તેમ આ કથા તમે કહો.” બ્રહ્માના પુત્ર અને તેજસ્વી રાજા ક્ષુપ, દધીચિ મહર્ષિ સાથે મિત્ર બન્યા હતા. ઘણાં સમય પછી, બંને વચ્ચે એક વિવાદ થયો—ક્ષત્રિય શ્રેષ્ઠ કે બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ? આ ચર્ચા સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ થઈ. રાજા ક્ષુપે વિશ્વના આઠ દિક્પાલોના સ્વરૂપ ધારણ કર્યા: તેઓ ઈન્દ્ર, અગ્નિ, યમ અને નિૃતિ, તેમજ વરુણ, વાયુ, સોમ અને ધનદ પણ બન્યા. ક્ષુપે કહ્યું: “હું સ્વયં ભગવાન છું—આમાં કોઈ શંકા નથી—અને મને અવગણવું કદી જ નહીં.” આ મહાન દેવતા, ચ્યવન વંશી, વધુ શ્રેષ્ઠ છે; તેથી હું સદા પૂજનીય છું. તેને કદી અવગણવું નહીં—એ હંમેશાં પૂજ્ય છે. આવું સાંભળીને દધીચિ મુનિએ વૃક્ષને પણ એ પ્રમાણે માન આપ્યો. દધીચિ, ચ્યવની અને ઉગ્ર—આ ત્રણેય મહાન બ્રાહ્મણોએ વૃક્ષને માથા પર વગાડ્યું; દધીચિએ ડાબી મુઠીથી ઝાટકો આપ્યો, અને ક્ષુપે વજ્રથી દધીચિને ઘાયલ કર્યો. પૂર્વકાળે, બ્રહ્માના લોકમાં, ક્ષુપ બ્રહ્માની ભૂખમાંથી જન્મેલા હતા; તેમને ભગવાન વજ્રધારી દ્વારા નિર્દેશ મળતાં વજ્ર પ્રાપ્ત થયું હતું. પોતે ઇચ્છી, માનવ સ્વરૂપ ધારણ કરી રાજા બન્યા; તેથી એ મહાન રાજાએ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને જીત્યો. જેમ વજ્રધારી દેવતા જમીન પર પડ્યા, તેમ મહાન બ્રાહ્મણ દધીચિ પણ વજ્રના ઘા થી પટકાયા. દુઃખી થઈને દધીચિએ ભાર્ગવ ઋષિ શુક્રાચાર્યને સ્મરણ કર્યું. શુક્રાચાર્યે યોગબળથી આવીને દધીચિના શરીરને પૂર્વવત્ સ્વસ્થ કરી દીધું. શુક્રાચાર્યે કહ્યું: “હે દધીચિ, તું મહાભાગી છે. ભગવાન મહાદેવ—ઉમા પતિ, જેમને બ્રહ્મા વગેરે પણ પૂજે છે—તેમની આરાધના કર. તું ત્રયંબક કૃપાથી અવિનાશી બન. મારું મૃત્યુ પર વિજય પણ એ ભગવાનની કૃપાથી જ છે. શંભુના ભક્તોને અહીં મૃત્યુનો કોઈ ભય નથી; અને આ મૃત્યુ પર વિજયનું જ્ઞાન શિવ પાસેથી જ મળ્યું છે.” અમે ત્રયંબક ભગવાન—ત્રણ લોકના પિતા, ત્રણ ગુણોના સ્વામી—તેમની આરાધના કરીએ છીએ. ત્રણ તત્વો, ત્રણ અગ્નિ, ત્રણવર્ણી સ્વરૂપ, ત્રણ વેદના મહાદેવ, સુગંધિત અને પોષણ વધારનાર છે. સર્વ જીવોમાં, ત્રણ ગુણોમાં, પ્રકૃતિમાં, ઇન્દ્રિયો અને સર્વત્ર—even દેવતાઓ અને સર્વ પ્રાણીઓમાં—તેમનો વાસ છે. ફૂલોમાં સુગંધરૂપે, પોષણ મનુષ્યનું સ્વરૂપ છે. મહાનથી લઘુ સુધી, દરેક ભેદમાં, તેઓ વિષ્ણુ, બ્રહ્મા અને ઋષિઓના પિતા છે. તેઓ ઈન્દ્ર અને દેવતાઓના પણ પિતા છે; તેથી પોષક દેવ છે. અમર રુદ્ર ભગવાન કર્મ અને તપથી પ્રાપ્ત થાય છે. પઠન, યોગ, ધ્યાનથી અમે તેમને પૂજીએ છીએ. હે ભવ, તું જ બંધન અને મુક્તિ આપનાર છે—કાકડીની ડાંડીમાંથી છૂટે તેમ મૃત્યુમાંથી મુક્તિ આપનાર. આ મૃત્યુ વિજય મંત્ર મને શંકર પાસેથી મળ્યો છે. આ રીતે જાપ, હવન અને અભિષેક કરીને, દિવસ-રાત એ જળ પાન કરીને, લિંગની ઉપસ્થિતિમાં ધ્યાન કરતાં, દ્વિજને મૃત્યુનો કોઈ ભય રહેતો નથી. આ શબ્દો સાંભળીને દધીચિએ શંકરને તપથી પૂજ્યા અને વજ્ર સમાન કઠિન, અવિનાશી અને અજેય અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી. ભગવાનની આરાધના કરીને દધીચિએ અવિનાશીપણું અને અન્યો કરતાં વધુ વજ્ર સમાન દૃઢતા મેળવી. પછી દધીચિએ રાજાને માથાના તળિયે માર્યો, અને ક્ષુપે દધીચિને વજ્રથી છાતી પર ઘા કર્યો. પણ એ વજ્ર મહાન આત્માવાળા દધીચિને નષ્ટ કરી શક્યો નહીં—કારણકે મહાદેવની કૃપા અને તેમની વજ્રમય દેહબળથી. દધીચિની અજેયતા જોઈને ક્ષુપે હવે હરિ મુકુન્દ, કમળનેત્ર, ઈન્દ્રના નાના ભાઈની આરાધના કરી. ક્ષુપે ભગવાન પુરુષોત્તમની આરાધના કરી. pleased with his devotion, શ્રી અને ભૂમિ સાથે, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર ભગવાન પ્રગટ થયા. તેઓ મસ્તક પર મુકુટ, કમળહસ્ત, સર્વ આભૂષણોથી શોભિત, પીળા વસ્ત્રમાં, દેવ-દાનવોના ઘેરાવમાં ઊભા હતા. ગરુડધ્વજ ભગવાને ક્ષુપને દિવ્ય દર્શન આપ્યું. જનાર્દન ભગવાનને એ દિવ્ય સ્વરૂપે જોઈ, ક્ષુપે પસંદ કરેલા શબ્દોથી સ્તુતિ કરી, નમન કરીને કહ્યું: “તમે આદિ, અનંત અને સૃષ્ટિના મૂળ છો, હે જનાર્દન. તમે જગતના સ્વામી, વિશ્વના પતિ, વિષ્ણુ, સર્વના શાસક છો. તમે બ્રહ્મા, પુરુષ, વિશ્વરૂપ અને પિતામહ છો. તમે પરમ તત્વ, પરમ પ્રકાશ, પરમાત્મા, પરમ ધામ, શ્રીપતિ અને ભૂપતિ છો. તમેના ક્રોધથી રુદ્ર ઉત્પન્ન થાય છે, અંધકારથી ઘેરાયેલા; તમારી કૃપાથી જગતના સર્જક બ્રહ્મા રજોગુણથી જન્મે છે. તમારી કૃપાથી વિષ્ણુ પોતે શુદ્ધ સ્વરૂપે પુરુષોત્તમ બને છે. હે હરિ, હે વિષ્ણુ, હે નારાયણ, તમે વિશ્વરૂપ, સમય સ્વરૂપ છો. મહાભૂત, સુક્ષ્મ તત્વો અને ઇન્દ્રિય—all are established by you, O universal form, O great lord. હે મહાદેવ, જગતના સ્વામી, પિતામહ, જગતગુરુ, કૃપા કરો, હે દેવાધિદેવ, હે પરમેશ્વર, કૃપા કરો.” આ રીતે ક્ષુપે ભગવાનની સ્તુતિ કરી.