కూర్మపురాణమ్

స ఏవ ద్వివిధః ప్రోక్తః సగర్భో ఽగర్భ ఏవ చ

ఈ ప్రాణాయామాన్ని రెండు విధాలుగా చెప్పారు—ఒకటి నిలుపుతో, మరొకటి నిలుపు లేకుండా.

మధ్యమః ప్రాణసంరోధః షట్త్రింశన్మాత్రికోత్తమః

మధ్యస్థమైన ప్రాణ నియంత్రణలో, ముప్పై ఆరు లెక్కల వరకు కొనసాగితే అది అత్యుత్తమమైనది.

మన్దమధ్యమముఖ్యానామానన్దాదుత్తమోత్తమః

మెల్లగా, మధ్యస్థంగా, అత్యుత్తమంగా—ఈ మూడు రకాలలో, ఆనందం వల్ల కలిగే అత్యుత్తమమైనది శ్రేష్ఠమైనది.

ఏతద్ వై యోగినాముక్తం ప్రాణాయామస్య లక్షణమ్

ఇదే యోగులకు ప్రాణాయామ లక్షణంగా చెప్పబడింది.

త్రిర్జపేదాయతప్రాణః ప్రాణాయామః స ఉచ్యతే

ప్రాణాన్ని ఆపి, మూడు సార్లు మంత్రాన్ని జపిస్తే, దానినే ప్రాణాయామం అంటారు.

ప్రోచ్యతే సర్వశాస్త్రేషు యోగిభిర్యతమానసైః

ఈ విధంగా యత్నించే యోగులు అన్ని శాస్త్రాల్లో ఇదే ప్రకటించారు.

సామ్యేన సంస్థితిర్యా సా కుమ్భకః పరిగీయతే

సమతుల్యతగా నిలిచే స్థితిని కుంభకంగా ప్రశంసిస్తారు.

నిగ్రహః ప్రోచ్యతే సద్భిః ప్రత్యాహారస్తు సత్తమాః

నిగ్రహం అని జ్ఞానులు చెబుతారు. ఉత్తములు దాన్ని ఇంద్రియ నియమం అంటారు.

ఏవమాదిషు దేశేషు ధారణా చిత్తబన్ధనమ్

ఇలాంటి స్థలాల్లో మనస్సును ఒకచోట కట్టిపెట్టడమే ధారణ.

వృత్త్యన్తరైరసంసృష్టా తద్ధ్యానం సూరయో విదుః

ఇతర మనోవృత్తులతో కలవకుండా ఉండడమే ధ్యానం అని మునులు అంటారు.

ప్రత్యయో హ్యర్థమాత్రేణ యోగసాధనముత్తమమ్

ఒకే విషయంపై మనస్సు నిలిపే సాధనమే యోగానికి ఉత్తమ మార్గం.

ధ్యానం ద్వాదశకం యావత్ సమాధిరభిధీయతే

పన్నెండు ప్రావాహాల వరకు జరిగే ధ్యానాన్ని సమాధి అంటారు.

సాధనానాం చ సర్వేషామేతత్సాధనముత్తమమ్

అన్ని సాధనల్లో ఇదే అత్యుత్తమమైన మార్గం.

సమాసీతాత్మనః పద్మమేతదాసనముత్తమమ్

శరీరాన్ని నిశ్చలంగా కూర్చుని పద్మాసనాన్ని ఉత్తమ ఆసనంగా చెప్పారు.

ఆసీతార్ధాసనమిదం యోగసాధనముత్తమమ్

ఈ అర్ధాసనం యోగ సాధనకు అత్యుత్తమమైనది.

సమాసీతాత్మనః ప్రోక్తమాసనం స్వస్తికం పరమ్

శరీరాన్ని నిశ్చలంగా కూర్చుని స్వస్తికాసనాన్ని శ్రేష్ఠమైన ఆసనంగా చెప్పారు.

అగ్న్యభ్యాసే జలే వాపి శుష్కపర్ణచయే తథా

అగ్నికి దగ్గరగా, నీటిలో, లేక ఎండిన ఆకుల మీద సాధన చేసినా—

సశబ్దే సభయే వాపి చైత్యవల్మీకసంచయే

శబ్దం ఉన్న చోటా, భయం కలిగించే ప్రదేశాల్లోనూ, గుట్టలుగా దేవాలయాలు లేదా పుట్టలు ఉన్న చోటా సాధన చేయకూడదు.

నాచరేద్ దేహబాధే వా దౌర్మనస్యాదిసంభవే

శరీరానికి బాధ ఉంటే లేదా మనసు కలవరపడినప్పుడు కూడా సాధన చేయరాదు.

నద్యాస్తీరే పుణ్యదేశే దేవతాయతనే తథా

నదీ తీరంలో, పవిత్రమైన ప్రాంతంలో, లేదా దేవతల ఆలయంలో కూడా—

యుఞ్జీత యోగీ సతతమాత్మానం మత్పరాయణః

నన్ను ఆశ్రయించిన యోగి ఎప్పుడూ తనను తాను యోగంలో లీనమయ్యేలా చూడాలి.

గురుం చైవాథ మాం యోగీ యుఞ్జీత సుసమాహితః

యోగి మనస్సు నిలిపి, గురువుని మరియు నన్ను ధ్యానం చేయాలి.

నాసికాగ్రే సమాం దృష్టిమీషదున్మీలితేక్షణః

ముక్కు చివర దృష్టిని నిలిపి, కళ్లను కొద్దిగా తెరిచి ఉండాలి.

స్వాత్మన్యవస్థితం దేవం చిన్తయేత్ పరమేశ్వరమ్

తన హృదయంలో స్థితమైన పరమేశ్వరుని ధ్యానం చేయాలి.

ధర్మకన్దసముద్భూతం జ్ఞాననాలం సుశోభనమ్

ధర్మానికి మూలంగా పుట్టిన, ప్రకాశవంతమైన జ్ఞానపు దండను ధ్యానం చేయాలి.

చిన్తయేత్ పరమం కోశం కర్ణికాయాం హిరణ్మయమ్

పద్మం మధ్యలో ఉన్న పరమమైన బంగారు గర్భాన్ని ధ్యానం చేయాలి.

ఓఙ్కారవాచ్యమవ్యక్తం రశ్మిజాలసమాకులమ్

ఓంకారంతో తెలియజేయబడిన, కిరణాల వలయంతో నిండిన అవ్యక్తాన్ని ధ్యానం చేయాలి.

తస్మిన్ జ్యోతిషి విన్యస్యస్వాత్మానం తదభేదతః

ఆ జ్యోతిలో తనను తాను లీనమయ్యేలా, ఏకత్వంగా భావించాలి.

తదాత్మా సర్వగో భూత్వా న కిఞ్చిదపి చిన్తయేత్

అప్పుడు, అన్నింటిలోనూ వ్యాపించి, ఏదీ ఆలోచించకూడదు.