కూర్మపురాణమ్

శరీరశోషణం ప్రాహుస్తాపసాస్తప ఉత్తమమ్

తపస్వులు శరీరాన్ని కష్టపెట్టి నియమంగా ఉండడాన్ని ఉత్తమ తపస్సు అంటారు.

సత్త్వశుద్ధికరం పుంసాం స్వాధ్యాయం పరిచక్షతే

మనస్సును పవిత్రం చేసే సాధనమే స్వాధ్యాయం అని వారు వివరించారు.

ఉత్తరోత్తరవైశిష్ట్యం ప్రాహుర్వేదార్థవేదినః

వేదార్థాన్ని తెలిసినవారు ఒక్కొక్క దశలో ఉన్న ప్రత్యేకతలను వివరించారు.

స్వాధ్యాయో వాచికః ప్రోక్త ఉపాంశోరథ లక్షణమ్

పఠనం అనేది బహిరంగంగా చదవడం; అలాగే మౌనంగా జపించడం కూడా దానికి లక్షణం.

ఉపాంశురేష నిర్దిష్టః సాహస్రో వాచికాజ్జపః

మౌనంగా జపించడం ఇక్కడ చెప్పబడింది; ఇది బహిరంగంగా చదవడానికంటే వెయ్యి రెట్లు ఉత్తమం.

చిన్తనం సర్వశబ్దానాం మానసం తం జపం విదుః

ప్రతి పదాన్ని మనసులో ఆలోచిస్తూ జపించడం మానసిక జపం అని అంటారు.

యా ధీస్తామృషయః ప్రాహుః సంతోషం సుఖలక్షణమ్

సంతోషమే లక్షణంగా ఉన్న స్థిరమైన మనస్సును మునులు ధైర్యంగా ఉండటమే అన్నారు.

మృజ్జలాభ్యాం స్మృతం బాహ్యం మనఃశుద్ధిరథాన్తరమ్

బయటి శుద్ధి మట్టి, నీటితో జరుగుతుంది; అంతరంగిక శుద్ధి మనస్సు పవిత్రత.

సునిశ్చలా శివే భక్తిరేతదీశ్వరపూజనమ్

శివునిపై అచంచలమైన భక్తి ఉండడమే పరమేశ్వరుని పూజ చేయడమని చెప్పబడింది.

ప్రాణః స్వదేహజో వాయురాయామస్తన్నిరోధనమ్

మన శరీరంలో పుట్టే గాలి ప్రాణం. దాన్ని నియంత్రించడం ప్రాణాయామం అంటారు.

స ఏవ ద్వివిధః ప్రోక్తః సగర్భో ఽగర్భ ఏవ చ

ఈ ప్రాణాయామాన్ని రెండు విధాలుగా చెప్పారు—ఒకటి నిలుపుతో, మరొకటి నిలుపు లేకుండా.

మధ్యమః ప్రాణసంరోధః షట్త్రింశన్మాత్రికోత్తమః

మధ్యస్థమైన ప్రాణ నియంత్రణలో, ముప్పై ఆరు లెక్కల వరకు కొనసాగితే అది అత్యుత్తమమైనది.

మన్దమధ్యమముఖ్యానామానన్దాదుత్తమోత్తమః

మెల్లగా, మధ్యస్థంగా, అత్యుత్తమంగా—ఈ మూడు రకాలలో, ఆనందం వల్ల కలిగే అత్యుత్తమమైనది శ్రేష్ఠమైనది.

ఏతద్ వై యోగినాముక్తం ప్రాణాయామస్య లక్షణమ్

ఇదే యోగులకు ప్రాణాయామ లక్షణంగా చెప్పబడింది.

త్రిర్జపేదాయతప్రాణః ప్రాణాయామః స ఉచ్యతే

ప్రాణాన్ని ఆపి, మూడు సార్లు మంత్రాన్ని జపిస్తే, దానినే ప్రాణాయామం అంటారు.

ప్రోచ్యతే సర్వశాస్త్రేషు యోగిభిర్యతమానసైః

ఈ విధంగా యత్నించే యోగులు అన్ని శాస్త్రాల్లో ఇదే ప్రకటించారు.

సామ్యేన సంస్థితిర్యా సా కుమ్భకః పరిగీయతే

సమతుల్యతగా నిలిచే స్థితిని కుంభకంగా ప్రశంసిస్తారు.

నిగ్రహః ప్రోచ్యతే సద్భిః ప్రత్యాహారస్తు సత్తమాః

నిగ్రహం అని జ్ఞానులు చెబుతారు. ఉత్తములు దాన్ని ఇంద్రియ నియమం అంటారు.

ఏవమాదిషు దేశేషు ధారణా చిత్తబన్ధనమ్

ఇలాంటి స్థలాల్లో మనస్సును ఒకచోట కట్టిపెట్టడమే ధారణ.

వృత్త్యన్తరైరసంసృష్టా తద్ధ్యానం సూరయో విదుః

ఇతర మనోవృత్తులతో కలవకుండా ఉండడమే ధ్యానం అని మునులు అంటారు.

ప్రత్యయో హ్యర్థమాత్రేణ యోగసాధనముత్తమమ్

ఒకే విషయంపై మనస్సు నిలిపే సాధనమే యోగానికి ఉత్తమ మార్గం.

ధ్యానం ద్వాదశకం యావత్ సమాధిరభిధీయతే

పన్నెండు ప్రావాహాల వరకు జరిగే ధ్యానాన్ని సమాధి అంటారు.

సాధనానాం చ సర్వేషామేతత్సాధనముత్తమమ్

అన్ని సాధనల్లో ఇదే అత్యుత్తమమైన మార్గం.

సమాసీతాత్మనః పద్మమేతదాసనముత్తమమ్

శరీరాన్ని నిశ్చలంగా కూర్చుని పద్మాసనాన్ని ఉత్తమ ఆసనంగా చెప్పారు.

ఆసీతార్ధాసనమిదం యోగసాధనముత్తమమ్

ఈ అర్ధాసనం యోగ సాధనకు అత్యుత్తమమైనది.

సమాసీతాత్మనః ప్రోక్తమాసనం స్వస్తికం పరమ్

శరీరాన్ని నిశ్చలంగా కూర్చుని స్వస్తికాసనాన్ని శ్రేష్ఠమైన ఆసనంగా చెప్పారు.

అగ్న్యభ్యాసే జలే వాపి శుష్కపర్ణచయే తథా

అగ్నికి దగ్గరగా, నీటిలో, లేక ఎండిన ఆకుల మీద సాధన చేసినా—

సశబ్దే సభయే వాపి చైత్యవల్మీకసంచయే

శబ్దం ఉన్న చోటా, భయం కలిగించే ప్రదేశాల్లోనూ, గుట్టలుగా దేవాలయాలు లేదా పుట్టలు ఉన్న చోటా సాధన చేయకూడదు.

నాచరేద్ దేహబాధే వా దౌర్మనస్యాదిసంభవే

శరీరానికి బాధ ఉంటే లేదా మనసు కలవరపడినప్పుడు కూడా సాధన చేయరాదు.