కూర్మపురాణమ్

హ్రస్వో ఽక్షస్తద్యుగార్ధేన ధ్రువాధారే రథస్య తు

రథపు ద్రువాధారంలో ఉన్న అక్షం, దాని కంటే యుగార్థం తక్కువగా ఉంటుంది.

హయాశ్చ సప్త ఛన్దాంసి తన్నామాని నిబోధత

ఆ రథానికి ఏడు గుర్రాలు ఉన్నాయి. అవే ఛందస్సులు. వాటి పేర్లు వినండి.

అనష్టుప్ త్రిష్టుబిత్యుక్తాశ్ఛన్దాంసి హరయో హరేః

అనుష్టుప్, త్రిష్టుప్ అనే ఛందస్సులు హరివాహనాలుగా చెప్పబడ్డాయి.

దక్షిణే న యమస్యాథ వరుణస్య తు పశ్చిమే

దక్షిణదిక్కులో యముని లోకం, పడమరదిక్కులో వరుణుని లోకం ఉంది.

అమరావతీ సంయమనీ సుఖా చైవ విభా క్రమాత్

అమరావతి, సంయమని, సుఖా, విభా అనే నగరాలు వరుసగా ఉన్నాయి.

జ్యోతిషాం చక్రమాదాయ దేవదేవః ప్రజాపతిః

దేవతాదేవుడు, ప్రజాపతి, జ్యోతిష్కుల చక్రాన్ని ఎత్తుకుంటాడు.

సప్తద్వీపేషు విప్రేన్ద్రా నిశామధ్యస్య సంముఖమ్

బ్రాహ్మణులారా, రాత్రి మధ్యలో ఆయన ఏడు ద్వీపాలను ఎదురుగా చూస్తాడు.

అశేషాసు దిశాస్వేవ తథైవ విదిశాసు చ

అన్ని దిక్కులలో, అలాగే మధ్యదిక్కులలో కూడా ఆయన ఉన్నాడు.

కరోత్యహస్తథా రాత్రిం విముఞ్చన్ మేదినీం ద్విజాః

అలా ఆయన పగలు, రాత్రిని కలిగించి, భూమిని విడిచిపెట్టి మళ్లీ పొందుతాడు, ద్విజులారా.

త్రైలోక్యం కథితం సద్భిర్లోకానాం మునిపుఙ్గవాః

మునిశ్రేష్ఠులారా, సద్భావులు ఈ మూడు లోకాలను వివరించారు.

భవత్యస్మాత్ జగత్ కృత్స్నం సదేవాసురమానుషమ్

దేవతలు, అసురులు, మనుష్యులతో కూడిన ఈ మొత్తం జగత్తు దీనివల్ల ఉద్భవిస్తుంది.

ద్యుతిర్ద్యుతిమతాం కృత్స్నం యత్తేజః సార్వలౌకికమ్

ప్రభావంతులందరి తేజస్సు, నీ సమస్త శక్తి, ఈ లోకమంతటా వ్యాపించింది.

సూర్య ఏవ త్రిలోకస్య మూలం పరమదైవతమ్

సూర్యుడే మూడు లోకాలకు మూలమూ, పరమదైవమూ అవుతాడు.

నిర్వహన్తి పదం తస్య తదంశా విష్ణుమూర్తయః

దేవతారూపంలో ఉన్న విష్ణువు యొక్క అంశాలు ఆయన మార్గాన్ని నిర్వహిస్తాయి.

శ్ఛన్దోమయం బ్రహ్మమయం పురాణమ్

ఇది ఛందస్సులతో, బ్రహ్మతో కూడినది, పురాతనమైనది.

గన్ధర్వైరప్సరోభిశ్చ గ్రామణీసర్పరాక్షసైః

గంధర్వులు, అప్సరసలు, పాము నాయకులు, రాక్షసులు,

వివస్వానథ పూషా చ పర్జన్యశ్చాంశురేవ చ

వివస్వాన్, పూషణ్, పర్జన్యుడు, అంసు కూడా,

ఆప్యాయన్తి వై భానుం వసన్తాదిషు వై క్రమాత్

వసంతం మొదలైన ఋతువులలో, వారు భానును క్రమంగా పోషిస్తారు.

భరద్వాజో గౌతమశ్చ కశ్యపః క్రతురేవ చ

భరద్వాజుడు, గౌతముడు, కశ్యపుడు, క్రమంగా క్రతువు కూడా,

స్తువన్తి దేవం వివిధైశ్ఛన్దోభిస్తే యథాక్రమమ్

వారు దేవుని వివిధ ఛందస్సులతో, తగిన క్రమంలో స్తుతిస్తారు.

రథస్వనో ఽథ వరుణః సుషేణః సేనజిత్ తథా

రథస్వనుడు, తరువాత వరుణుడు, సుషేణుడు, అలాగే సేనజిత్ కూడా,

గ్రామణ్యో దేవదేవస్య కుర్వతే ఽభీశుసంగ్రహమ్

ఈ నాయకులు దేవతల దేవుని పగ్గాలు పట్టుకుంటారు.

సర్పో వ్యాఘ్రస్తథాపశ్చ వాతో విద్యుద్ దివాకరః

ఒక సర్పం, పులి, గుర్రం, వాయువు, మెరుపు, సూర్యుడు,

రాక్షసప్రవరా హ్యేతే ప్రయాన్తి పురతః క్రమాత్

ఈ ప్రముఖ రాక్షసులు క్రమంగా ముందుకు సాగిపోతారు.

ఏలాపత్రః శఙ్ఖపాలస్తథైరావతసంజ్ఞితః

ఏలాపత్రుడు, శంఖపాలుడు, అలాగే ఎరావత అనే వాడు,

కమ్బలాశ్వతరశ్చైవ వహన్త్యేనం యథాక్రమమ్

కంబలుడు, అశ్వతరుడు కూడా, వీరు క్రమంగా ఆయనను మోస్తారు.

ఉగ్రసేనో వసురుచిరర్వావసురథాపరః

ఉగ్రసేనుడు, వసురుచిఁడు, అర్వావుడు, మరొకరు అసురథుడు,

గాయన్తి వివిధైర్గానైర్భానుం షడ్జాదిభిః క్రమాత్

వారు భాను దేవునికి షడ్జాది రాగాలతో, వివిధ గీతాలతో క్రమంగా పాడుతారు.

మేనకా సహజన్యా చ ప్రమ్లోచా చ ద్విజోత్తమాః

మెనక, సహజన్య, ప్రమ్లోచా, ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా,