కూర్మపురాణమ్

సప్తర్షిమణ్డలం తస్మాల్లక్షమాత్రే ప్రికాశతే

అక్కడినుంచి లక్ష యోజనాల దూరంలో సప్తర్షుల వలయం కనిపిస్తుంది.

తత్ర ధర్మః స భగవాన్ విష్ణుర్నారాయణః స్థితః

అక్కడ ధర్మస్వరూపుడైన భగవంతుడు విష్ణువు, నారాయణుడు నిలిచి ఉంటాడు.

త్రిగుణస్తస్య విస్తారో మణ్డలస్య ప్రమాణతః

ఆ వలయానికి పరిమాణం మూడు రెట్లు విస్తరించి ఉంటుంది.

తుల్యస్తయోస్తు స్వర్భానుర్భూత్వాధస్తాత్ ప్రసర్పతి

ఆ రెండింటికీ సమానంగా స్వర్భాను క్రిందికి కదులుతూ ఉంటాడు.

స్వర్భానోస్తు వృహత్ స్థానం తృతీయం యత్ తమోమయమ్

స్వర్భానువు ఉన్న మూడవ స్థానం పెద్దదిగా, చీకటితో నిండినదిగా చెప్పబడింది.

భార్గవాత్ పాదహీనస్తు విజ్ఞేయో వై బృహస్పతిః

భార్గవుని కంటే అడుగు దూరం క్రింద బృహస్పతి ఉంటాడని తెలుసుకోవాలి.

విస్తారాన్మణ్డలాచ్చైవ పాదహీనస్తయోర్బుధః

విస్థారంలోను వలయంలోను ఆ ఇద్దరికి అడుగు దూరం తక్కువగా బుధుడు ఉంటాడు.

బుధేన తాని తుల్యాని విస్తారాన్మణ్డలాత్ తథా

బుధునివల్ల ఆ విస్తారాలు, వలయాలు కూడా సమానంగా ఉంటాయి.

శతాని పఞ్చ చత్వారి త్రీణి ద్వే చైవ యోజనే

అక్కడ అయిదు వందలు, నాలుగు వందలు, మూడు వందలు, రెండు వందల యోజనాలు ఉంటాయి.

యోజనాన్యర్ధమాత్రాణి తేభ్యో హ్రస్వం న విద్యతే

అర్ధ యోజన పరిమాణాలు కూడా ఉంటాయి; వాటికంటే తక్కువ దూరం తెలియదు.

సౌరో ఽఙ్గిరాశ్చ వక్రశ్చ జ్ఞేయా మన్దవిచారిణః

శనిగ్రహం, అంగిరసుడు, వక్రుడు మెల్లగా కదిలేవారిగా గుర్తించాలి.

సూర్యః సౌమో బుధశ్చైవ భార్గవశ్చైవ శీఘ్రగాః

సూర్యుడు, చంద్రుడు, బుధుడు, భార్గవుడు వేగంగా కదిలేవారు.

తదా సర్వగ్రహాణాం స సూర్యో ఽధస్తాత్ ప్రసర్పతి

అప్పుడు అన్ని గ్రహాల్లో సూర్యుడు క్రిందికి కదులుతాడు.

నక్షత్రమణ్డలం కృత్స్నం సోమాదూర్ధ్వం ప్రసర్పతి

నక్షత్రాల వలయం మొత్తం చంద్రుని పైన కదులుతుంది.

వక్రస్తు భార్గవాదూర్ధ్వం వక్రాదూర్ధ్వం బృహస్పతిః

వక్రుడు భార్గవుని పైన, వక్రుని పైన బృహస్పతి ఉంటాడు.

ఋషీణాం చైవ సప్తానాన్ధ్రు వశ్చోర్ధ్వం వ్యవస్థితః

సప్తర్షులు, ధృవుని పైన కూడా అతను స్థిరంగా ఉంటాడు.

ఈషాదణ్డస్తథైవ స్యాద్ ద్విగుణో ద్విజసత్తమాః

ఆ దండం కొద్దిగా వంగి, రెట్టింపు పొడవుగా ఉంటుందని చెప్పబడింది, ద్విజశ్రేష్ఠులారా.

యోజనానాం తు తస్యాక్షస్తత్ర చక్రం ప్రతిష్ఠితమ్

ఆ రథానికి అక్షం ఒక యోజన పొడవుగా ఉంటుంది. అక్కడే చక్రం అమర్చబడింది.

సంవత్సరమేయ కృత్స్నం కాలచక్రం ప్రతిష్ఠితమ్

ఆ రథంలో సంపూర్ణ కాలచక్రం, అంటే ఒక సంవత్సరం, స్థిరంగా ఉంది.

పఞ్చాన్యాని తు సార్ధాని స్యన్దనస్య ద్విజోత్తమాః

ద్విజశ్రేష్ఠులారా, ఆ రథానికి ఇంకో అయిదున్నర యోజనల పొడవు కలదు.

హ్రస్వో ఽక్షస్తద్యుగార్ధేన ధ్రువాధారే రథస్య తు

రథపు ద్రువాధారంలో ఉన్న అక్షం, దాని కంటే యుగార్థం తక్కువగా ఉంటుంది.

హయాశ్చ సప్త ఛన్దాంసి తన్నామాని నిబోధత

ఆ రథానికి ఏడు గుర్రాలు ఉన్నాయి. అవే ఛందస్సులు. వాటి పేర్లు వినండి.

అనష్టుప్ త్రిష్టుబిత్యుక్తాశ్ఛన్దాంసి హరయో హరేః

అనుష్టుప్, త్రిష్టుప్ అనే ఛందస్సులు హరివాహనాలుగా చెప్పబడ్డాయి.

దక్షిణే న యమస్యాథ వరుణస్య తు పశ్చిమే

దక్షిణదిక్కులో యముని లోకం, పడమరదిక్కులో వరుణుని లోకం ఉంది.

అమరావతీ సంయమనీ సుఖా చైవ విభా క్రమాత్

అమరావతి, సంయమని, సుఖా, విభా అనే నగరాలు వరుసగా ఉన్నాయి.

జ్యోతిషాం చక్రమాదాయ దేవదేవః ప్రజాపతిః

దేవతాదేవుడు, ప్రజాపతి, జ్యోతిష్కుల చక్రాన్ని ఎత్తుకుంటాడు.

సప్తద్వీపేషు విప్రేన్ద్రా నిశామధ్యస్య సంముఖమ్

బ్రాహ్మణులారా, రాత్రి మధ్యలో ఆయన ఏడు ద్వీపాలను ఎదురుగా చూస్తాడు.

అశేషాసు దిశాస్వేవ తథైవ విదిశాసు చ

అన్ని దిక్కులలో, అలాగే మధ్యదిక్కులలో కూడా ఆయన ఉన్నాడు.

కరోత్యహస్తథా రాత్రిం విముఞ్చన్ మేదినీం ద్విజాః

అలా ఆయన పగలు, రాత్రిని కలిగించి, భూమిని విడిచిపెట్టి మళ్లీ పొందుతాడు, ద్విజులారా.