ఒకప్పుడు, పరమాత్మను తెలుసుకోవాలనుకునే సాధకులకు ఉపనిషత్ ఒక గొప్ప రహస్యాన్ని వివరిస్తుంది. అది ఇలా—ఎర్రని వస్త్రంతో ఏదైనా వస్తువు కప్పబడినట్లే, పరమపురుషుని స్వరూపం కూడా అజ్ఞానంతో మరుగున పడుతుంది. ముక్తిని కోరేవారు ఆ పరమేశ్వరుడిని వినాలి, ధ్యానించాలి, పూజించాలి. యోగులు అడ్డంకులు లేకుండా ఆ సమయంలో ఆయనను ప్రత్యక్షంగా అనుభవిస్తారు. ఆ సమయంలో, సమస్త భూతాలలోని ఆత్మ బ్రహ్మమయమైపోతుంది. పరమాత్మతో ఐక్యమై, ఆత్మ స్వచ్ఛమైనదిగా, ఏకముగా నిలుస్తుంది. అప్పుడు, ఆ జ్ఞాని అమరత్వాన్ని పొంది, శాంతిని పొందుతాడు. అదే సమయంలో, బ్రహ్మం విస్తరిస్తుంది. అప్పుడు ఈ జగత్తు కేవలం మాయ మాత్రమేనని తెలుసుకుని, ఆ సాధకుడు సంతృప్తిని పొందుతాడు. ఆ సమయంలో బ్రహ్మజ్ఞానం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది; అప్పుడు అతడు మంగళమూర్తిగా మారతాడు. అలాగే, అతడు అవిభాజ్యమైన, నాశ్వరత లేని ఆత్మతో ఐక్యమవుతాడు. కానీ ఈ జగత్తు అజ్ఞానంతో కప్పబడినది; అందువల్ల జ్ఞానం కలవరపడుతుంది. మిగతావన్నీ అజ్ఞానమే; నిజంగా జ్ఞానం మాత్రమే నిత్యమైనదని ఉపనిషత్ చెబుతోంది. వేదాంత సారమంతా యోగమే; ఎందుకంటే అది ఏకాగ్రచిత్త స్థితిని ప్రసాదిస్తుంది. యోగజ్ఞానంలో నిమగ్నుడైనవానికి ఎక్కడా ఏదీ అసాధ్యమేమీ ఉండదు. సాంఖ్య, యోగాలను ఏకముగా గ్రహించేవాడు నిజజ్ఞానిని. జీవులు ఇక్కడ అల్లాడుతుంటాయి, కాని ఆత్మ మాత్రం ఏనాడూ నశించదు—ఇది శాస్త్రం ప్రకటిస్తుంది. జ్ఞానయోగంలో స్థిరుడై యోగానికి అంకితుడైనవాడు, శరీరాంతంలో పరమాత్మను పొందుతాడు. ఆ సర్వవ్యాపకుడు, అన్ని దిశలలో ఉన్నవాడిగా వేదాలు ప్రకటించాయి. "నేనే అంతర్యామి, నిత్యుడు, నా చేతులు, కాళ్లు అన్నీ ఎక్కడికక్కడ ఉన్నాయి; నా కళ్లులేకున్నా నేను చూస్తాను; చెవులేకున్నా నేను వింటాను," అని పరమాత్ముని స్వయంగా ప్రకటించుకుంటాడు. సత్యాన్ని దర్శించేవారు నన్ను మహాపురుషుడని పిలుస్తారు. పరమశక్తి నాదే—నిర్మలంగా, నిర్గుణంగా, నిష్కలుషంగా ఉన్నది. "ఇప్పుడు నేను ఈ రహస్యాన్ని ప్రకటిస్తున్నాను; బ్రహ్మజ్ఞానులారా, ఏకాగ్రతతో వినండి," అని పరమాత్మ హెచ్చరిస్తాడు. "ఈ జగత్తు నా సంకల్పంతో నడుస్తోంది; దీన్ని జ్ఞానులు కారణంగా తెలుసుకుంటారు. యోగులు నాతో ఐక్యమై, నాశ్వరత లేనిదాన్ని పొందుతారు; వారు పరమపవిత్రతను, విముక్తిని నాతో కలిసే పొందుతారు. నా అనుగ్రహంతో, యోగప్రముఖులారా, ఇదే వేదబోధ. నేను చెప్పిన ఈ జ్ఞానం సాంఖ్య, యోగాల ఆధారంగా ఉంది." ఈ సృష్టిలోని అన్నీ వాటి నుంచే ఉద్భవించాయి; అందుకే జగత్తంతా బ్రహ్మమయంగా వ్యాపించింది. జగత్తులో అది అన్నిచోట్లా వ్యాపించి ఉంది, శాస్త్రాలు చెప్పినట్లుగా. అది శాశ్వతమైన ఆధారం, నిత్యానందమయమైనది, అవ్యక్తమైనది, ద్వంద్వరహితమైనది. భేదాల్లేని, రూపరహితమైన, సమస్త జీవుల నివాసమైన పరమామృతం అదే. అది నిర్గుణమైన పరమవిస్తారంగా మునులు తెలుసుకుంటారు. "నేనే అది—సర్వవ్యాప్తి, శాంతియుతమైనది, జ్ఞానస్వరూపి, పరమేశ్వరుణ్ని," అని పరమాత్ముని వాక్యాలు. సమస్త జీవులు నాలోనే ఉన్నాయి; దీన్ని తెలుసుకున్నవాడు నిజమైన వేదజ్ఞాని. ఈ రెండింటిలో ఆదిమమైనది కాలమని, పరమ ఐక్యత కలిగినదని ప్రకటించబడింది. అది తన స్వరూపమే; మరొకటి భిన్నమైనది. నా స్వరూపాన్ని వారు అలా తెలుసుకుంటారు. ప్రకృతిని సర్వజీవులను మోహపరిచే మాయగా పిలుస్తారు. అహంకారరాహిత్యంతో, అది ఇరవైఐదవ తత్త్వంగా పిలవబడుతుంది. వివేకశక్తే జ్ఞానిగా ఉంటుంది; నిజంగా, అహంకారం దానినుంచే ఉద్భవిస్తుంది. ఇలా ఉపనిషత్ పరమాత్ముని స్వరూపాన్ని, బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని, యోగసాధన ఫలితాన్ని, జగత్తు స్వరూపాన్ని మనకు మధురంగా, స్పష్టంగా వివరిస్తుంది.