कूर्मपुराणम्

सः कमलनयनं पीताम्बरधरं नित्यं नित्यं सुप्तमच्युतं समुपगम्य प्रणनाम। तदा ब्रह्मविषयकं ज्ञानं परमानन्दप्राप्तये कारणमिति ज्ञात्वा, सः योगेश्वरं विश्वमूर्तिं प्रणम्य पप्रच्छ— "किं कर्तव्यं भगवन्? ब्रूहि मे।" स भगवान् स्मितपूर्वकं जगत्सर्वहितं वचनं व्याहरत्— "ज्ञानयोगभक्तियोगाभ्यां एव सः पूजनीयः, नान्यथा। मदीयं च कर्म यः जानाति, स मुक्तिकामः प्रभुं सम्यगुपासीत। आत्मानं अद्वितीयं चिन्तयन् परं परमेश्वरं पश्यसि। अन्यदपि ब्रह्मचिन्तनं गुणातीतं विज्ञेयम्। यद्यशक्तः स्यात्, तर्हि मूलमार्गं समाश्रयेत्— एष धर्मः श्रुतिसंमतः। विश्वेश्वरं सम्यगुपास्य, तदा मोक्षं प्राप्स्यसि।" ततः स पृष्टवान्— "किं परिणामः? किं कारणम्? को भवान्? किं च कर्म?" भगवानुवाच— "शाश्वतमानन्दं स्वप्रकाशं अक्षयं तमोऽतीतमहम्। परिणामः जगत्सृष्टिः, कारणं शुद्धमक्षरम्। मम कर्म सृष्टिस्थितिलयात्मकम्। अतः सम्यगकर्मणा नित्यं पूजयेत्।" पुनः पृष्टं— "किं तद्धिव्यं ज्ञानं त्रिविधध्याननिष्ठितम्? के तेषां प्रमाणानि? के शुद्धिव्रतानि?"— इति। "सर्वं सम्यक् कथितं मया, द्विजश्रेष्ठ," इत्युक्त्वा भगवान् तं ब्राह्मणं अनुगृह्य तत्रैव अदृश्यः अभवत्। स ब्राह्मणः शुद्धचित्तः सम्यगुपास्य परं तत्त्वं, सर्वकर्माणि संन्यस्य, परं वैराग्यं प्रपन्नः। अक्षरपूर्वकं ध्यानमास्थाय, यत् मुक्तिकामैः अनिद्रैः निग्रहश्वासैः साधकैः प्रार्थ्यते, तदवाप। योगबलात् स ब्राह्मणश्रेष्ठः आकाशे सञ्चरन्, मार्गे योगिनां नाथं दृष्ट्वा, सिद्धाः ब्रह्मर्षयश्च तं समुपेत्य, तत्र योगिप्रियं स्थानं यत्र परमपुरुषः स्थितः, प्रविवेश। स देवः, अनाद्यन्तो देवदेवः पितामहः, तत्र स्थितः। तत्र सः आदिपुरुषं परमधाम्नि विराजमानं चतुर्मुखं शुभरूपं तेजोमयमालोक्य, तं स्वयं विश्वात्मानं समुपेत्य आलिङ्गयत्। तत् विशुद्धं निर्मलमधिष्ठानं ऋग्यजुःसामाख्यं, ब्रह्मतेजःसमुत्थितं, पण्डिताश्रयणं, सः अपश्यत्। दिव्यं शान्तं सर्वगतं शिवमद्भुतं तेजो ददर्श। तत् एव आनन्दरूपं अचलं ब्रह्म परमधाम परमेश्वरस्य। स आत्मनः निवासं तदक्षयं मोक्षाख्यं प्राप्तवान्। परं पदमाश्रित्य धीरः माया-लक्ष्मीमतिक्रम्य गतः। तत्र सर्वे, शक्रसहिताः, गरुडध्वजं पृच्छन्ति स्म— "यत् पूर्वं उक्तं, तत् विस्तार्य वद," इति।