कूर्मपुराणम्

पुनः विष्णुना हरये साष्टाङ्गं प्रणिपत्य, सती हिमवत्पुत्री शिवायै सम्यक् पृष्टेषु तत्त्वं सम्यक् कथयेत् इति निवेदितम्। तदा महायोगी स्वस्य परं पदं ध्यानपूर्वकं प्रत्युवाच। सः उवाच—एषा परा विद्या गूढतमं रहस्यं, विशेषेण गोपनीया। संसारसागरमग्नानां प्राणिनां मोक्षोपायः एक एव अयं। या परा स्थिति ‘आकाश’ इति प्रसिद्धा, सा एव हिमवती इति कथ्यते। सा एकरूपे द्वैतरूपे च स्थित्वा, ज्ञानस्वरूपे अत्यन्तं आसक्ताऽस्ति। या तत्रैव स्वाभाविका, तस्या: तेजः सूर्यप्रभायाः शुद्धं प्रकाशते। सा उन्नता चावन्नता च रूपेण तस्य सन्निधौ क्रीडति। मनीषिणः वदन्ति—ईश्वरस्य न कर्म न साधनं च। या अधिष्ठानरूपा, तस्या: श्रुत्वा, मुनीन्द्राः, यदनन्तरं प्रवक्ष्यामि। अतः परमेश्वरः चतुर्धा प्रवृत्तः इति स्मृतः। चतुर्वेदेषु च महेश्वरः चतुर्विधरूपः। अनन्तसंयोगात् रुद्रः परात्मा इति कथ्यते। एवं श्रीभगवान् कालः, हरिः, प्राणः, महेश्वरः इति प्रसिद्धः। सः कालः वेदविद्भिः अग्निः, हरः, रुद्रः इति गीयते। सर्वे काले अधीनाः, कालः कस्यापि नाधीनः। योगिना कालेन अन्ये तत्त्वानि प्रविश्य ज्ञायन्ते। तया भगवतः महायोगिनः, विश्वमिदं सञ्चालयति। सः सदा महेश्वरस्य विश्वरूपं प्रकाशयति। ज्ञानशक्तिः, क्रियाशक्तिः, प्राणशक्तिः इति तिस्रः शक्तयः। नूनं, विप्रश्रेष्ठ, सा माया अनाद्यन्ता अनन्ता च। मायावी सर्वशक्तिमान् ईश्वरः कालः, कालकर्ता, स्वामी च। कालः विश्वं स्थापयति, इदं जगत् काले आश्रितम्। अनन्तस्य सर्वेश्वरस्य शम्भोः, यस्य कालस्वरूपस्य—एकैव सर्वव्यापिनी अनन्ता निष्कला शिवशक्तिः अस्ति। अन्याः सर्वाः शक्तयः तस्याः परमशक्तेः सम्भूताः। ये योगिनः तत्त्वदर्शिनः, तत्र भेदं न पश्यन्ति। तथापि एष भेदः ब्रह्मविद्भिः पुराणेषु विवक्षितः। भगवान् भोक्ता कपर्दी नीललोहितः इति कथ्यते। मनः ईशानीति निर्दिष्टं, विवेकपूर्वकं चिन्त्यं। एतद् वेदेषु सर्वेषु ऋषिभिः तत्त्वदर्शिभिः उद्घोषितम्। वेदान्तेषु च वेदेषु च ब्रह्मविद्भिः प्रतिपादितम्। योगिनः सा परा देवीपदं पश्यन्ति। योगिनः सा परा देवीपदं पश्यन्ति। सा परा देवीपदं अनन्तायां प्रकृतौ लीनं। सा परा देवीपदं आत्मसाक्षात्कारस्य क्षेत्रम्। भगवति शरणं गत्वा, सा संसारदुःखानि सर्वाणि नाशयति। शिवात्मिकायाम्, या सर्वभूतात्मा, शरणं गन्तव्यम्। सः स्वपत्नी सह पार्वत्यां, या परा देवी, शरणं जगाम।