कूर्मपुराणम्

देवः स्वयम् अनेकधा विभज्य, श्यामरूपैः शुक्लरूपैश्च विविधैः स्वरूपैः जगति प्रकटितः। तस्यैव महात्मनः आज्ञया लक्ष्म्यादिभिः अधिष्ठात्री देवी सर्वं विश्वं व्याप्नोति। महादेवस्य आदेशेन सा भगवती ब्रह्माणं पितामहम् उपगच्छति। तस्य ब्रह्मणः आदेशेन सा प्रजापतेः पुरतः प्रकटिता। ततः त्रिशूलधारी रुद्रः अपि दक्षात् स्वं भागं स्वीकृतवान्। अनन्तरं हिमवतः कन्यायां मेनायां सती जन्म लेभे। सर्वदेवानां, त्रिलोकानां, स्वस्य च हिताय सती प्रकटिता। शिवा सती हिमवतः कन्या, देवैः दानवैः च पूजिता। ऋषयः तां, वा शङ्करम्, वा हरिं एव अनुभवन्ति। ब्रह्मणः कमलोत्पत्तिः, शङ्करस्य अपरिमितं तेजः च, तत्र प्रकटितम्। विष्णुना पुनः हरिं प्रणम्य तस्य महत्त्वं दर्शितम्। शिवे हिमवतः कन्यायां सती, यः पृच्छति तस्मै सम्यक् कथनीयम्। महान् योगी स्वं परमं पदं ध्यानयित्वा प्रत्युवाच। एषा गुह्यविद्या विशेषतः गोपनीया। संसारसागरमध्ये निमग्नानां प्राणिनां मोक्षाय केवलं उपायः। परमं पदं 'आकाश' इति प्रसिद्धं, 'हिमवती' इति नाम्ना च ज्ञातम्। सा एकत्वे बहुत्वे च स्थित्वा, ज्ञानरूपे अत्यन्तं अनुरक्ता। तत्रैव नित्यस्थित्या, सा सूर्यप्रभावत् शुद्धा दीप्तिः। सा परमेष्ठिनः समीपे, उच्चावचस्वरूपेण क्रीडति। विद्वांसः वदन्ति—ईश्वरस्य न कर्म न साधनम्। सा अधिष्ठानरूपत्वात्, शृणु श्रेष्ठाः ऋषयः, यदनन्तरं कथ्यते। अतः परमेश्वरः चतुर्विधः प्रसूतिर्भवति। चतुर्वेदेषु महेश्वरः चतुर्विधं स्वरूपं धारयति। अनन्तसंयोगात् रुद्रः परमात्मा इति कथ्यते। तेन भगवतः कालः, हरिः, प्राणः, महेश्वरः इति नामानि। सः कालः वेदविद्भिः अग्निः, हरः, रुद्रः इति गीयते। सर्वे कालस्य अधीनाः; कालः कस्यापि अधीनः न। योगिना कालात् अन्यानि तत्त्वानि प्रविश्य अनुभूयन्ते। सा भगवती, ईश्वरः, महायोगी, विश्वं प्रवर्तयति। सः सदा महेश्वरस्य विश्वरूपं प्रकाशयति। ज्ञानशक्ति, क्रियाशक्ति, प्राणशक्ति—एते त्रयः तत्र विद्यन्ते। ब्राह्मणश्रेष्ठ, मायया एव, सा अनादि अनन्ता च। मायावी, सर्वशक्तिनाथः, कालः, कालकर्ता, स्वामी। कालः विश्वं स्थापयति; इदं जगत् कालाधीनम्। अनन्तस्य, सर्वेशस्य, शम्भोः, यस्य कालः स्वरूपम्। एकं सर्वव्यापि, अनन्तं, अद्वितीयं, निष्कलं, शिवं शक्तिं अस्ति। अन्याः शक्तयः, शक्तिसम्पन्नाः, तस्यैव परमशक्तेः उत्पन्नाः। यथार्थं ध्यायन्तः योगिनः भेदं न पश्यन्ति। तथापि एष भेदः पुराणेषु ब्रह्मविद्भिः कथ्यते। ईश्वरः, भोक्ता, कपर्दी, नीलरक्तः इति प्रसिद्धः।