कूर्मपुराणम्

सः मुनिः देवीं शिरसा नमित्वा, अञ्जलिं कृत्वा पुनः उवाच। ‘‘देवि, एतत् वस्तुतः ज्ञातुं शक्यते; त्वं मे कथय, हे परमेश्वरी।’’ तस्य तपस्विनः वचः श्रुत्वा सा देवी उवाच—‘‘नारायणः स्वयम् तव ज्ञानं दास्यति।’’ ततः सा विष्णुं, परमं परमात् स्मृत्वा, तत्रैव अन्तर्धानं गता। स मुनिः हृषीकेशं, शरणागतदुःखहर्तारं, भक्त्या पूजयामास। तदा महायोगी नारायणः पीताम्बरधारी, विश्वं व्याप्य प्रकटितः। मुनिः भूमौ घुटिकया नमित्वा, गरुडध्वजं स्तुत्वा उवाच—‘‘हे कृष्ण, हे विष्णु, हे हृषीकेश, नमः ते जगतात्मन्।’’ ‘‘त्वं सृष्टिस्थितिलयहेतुः, अनन्तशक्तिसम्पन्नः।’’ ‘‘नमः ते पुरुषाय, नमः ते विश्वरूपाय।’’ ‘‘नमः ते अनादिमध्यान्तविहीनाय, ज्ञानगम्याय।’’ ‘‘नमः ते भेदाभेदविवर्जितानन्दमूर्तये।’’ ‘‘नमः पुनः पुनः ते अनन्तरूपाय, निराकाराय।’’ ‘‘नमः ते परमेशाय, ब्रह्मणे, परमात्मने।’’ ‘‘नमः शिवाय, शुद्धाय, परमसृष्टिकर्त्रे।’’ ‘‘त्वं सर्वभूतपिता, त्वं माता, हे परमपुरुष।’’ ‘‘त्वं सर्वाधारः, अव्यक्तः, अनन्तः, तमःपरः।’’ ‘‘त्वदीयं रूपं, विष्णोः परमधामं, शरणं प्रपद्ये।’’ ततः स भगवान्, प्रसन्नमिव, तं द्वाभ्याम् हस्ताभ्याम् स्पृशन्। भगवतः कृपया सः यथार्थं परमं तत्त्वं अवगच्छत्। ततः सः कमलनयनं, पीतवस्त्रधारिणं, अजरं, योगनिद्रायाम् स्थितं विष्णुं सम्बोधयामास। ‘‘ब्रह्मणि एकविषये ज्ञानं परमसुखप्रदं भवति।’’ ‘‘किम् अहं करवानि, हे योगनाथ, कथय, हे विश्वमूर्ते।’’ भगवान् स्मितपूर्वकं, लोकहिताय, वचनं उवाच—‘‘ज्ञानयोगभक्तियोगाभ्यां पूजनं कर्तव्यं, अन्यथा न।’’ ‘‘मम क्रियायाः ज्ञानं कृत्वा, मोक्षेच्छुः भगवान् पूजयेत्।’’ ‘‘आत्मानं अद्वैतं चिन्तय; तदा परमेश्वरं द्रक्ष्यसि।’’ ‘‘अन्यः ब्रह्मचिन्तनं गुणातीतं ज्ञेयम्।’’ ‘‘अशक्तः मूलाभ्यासं आश्रयेत्; एष वेदवाक्यः।’’ ‘‘सम्पूर्णं जगन्नाथं पूजय; तदा मोक्षं प्राप्स्यसि।’’ ‘‘कः प्रभावः, कः कारणं, कोऽसि त्वं, का तव क्रिया?’’ तदा भगवान् उवाच—‘‘नित्यं आनन्दं, स्वप्रकाशं, अक्षरं, तमःपरं।’’ ‘‘कार्यं जगत् च अव्यक्तं; कारणं शुद्धं अक्षरं।’’ ‘‘मम क्रिया सृष्टिस्थितिलयाख्या।’’ ‘‘तस्मात् कर्मयोगेन नित्यम् अक्षरं पूजयेत्।’’ ‘‘का सा दिव्या विद्या, त्रिविधचिन्तनासंस्थितिः?’’ ‘‘किम् तेषां प्रमाणं, शोधनव्रतानि?’’ ‘‘सर्वं यथार्थं कथय, हे कमलनयन, इदानीम्।’’ तदा भगवान् उवाच—‘‘हे तपोनिधे, सर्वं सम्यक् सम्पूर्णं उक्तम्।’’ एवं तं ब्राह्मणं अनुगृह्य, भगवान् तत्रैव अदृश्यः अभवत्।