कूर्मपुराणम्

हंसः, प्राणः, ततः कपिलः—एषः विश्वरूपः, सनातनः च—इत्येतानि सर्वाणि स्वरूपाणि परमात्मनः सन्ति। माता, पिता, महादेवः अपि—मम विनाऽन्यत् किमपि नास्ति। आत्मानं ज्ञात्वा अमृतत्वं प्राप्नुवन्ति ज्ञानीनः। अथ अद्य मम वचः शृणु, यः संक्षेपेण आद्य प्रकृतिं विवक्ष्यते। कालाग्निः, सर्वं भस्मीकर्तुम् इच्छन्, अन्ते सर्वस्य लयम् करोति। सः देवासुरमानुष्ययुक्तं ब्रह्माण्डं सम्यक् दहति। भीषणरूपं धारयन्, लोकसंहारं करोति। सप्त-सप्तस्वरूपः सन्, सर्वान् लोकान् दहति। सः सर्वभक्षकम् अग्निं देवतानां शरीरेषु क्षिपति। एकमेव वैदिकं साक्षात्कारं शम्भुना सह तिष्ठति। सः सूर्यचन्द्रादिगणैः गगनमण्डलं पूरयति। सहस्रहस्तपादः, सहस्रकिरणः, महाबलः सः। त्रिशूलधारी, व्याघ्रचर्मवसनः, योगेश्वररूपे प्रतिष्ठितः सन्। सः परमेश्वरः पार्वत्याः साक्षात्कारेण ताण्डवम् नृत्यति। योगेन प्रविश्य त्रिशूलपाणेः शरीरे प्रविशति। सः भगवाञ् ज्योतिर्मयः, ब्रह्माण्डं दग्ध्वा, सर्वगुणयुक्तां पृथ्वीं आप्सु लयं नयति। ततः गुणयुक्तं वह्निः वायौ प्रविश्य क्षयम् यान्ति। तत्रैव गुणयुक्तं आकाशं आद्ये तत्त्वे लयं यान्ति। शुद्धसत्त्वयुक्ता देवगणाः वैकारिके तत्त्वे लयं यान्ति। त्रिविधोऽयं अहंकारः महत्सत्त्वे प्रलयकाले लयं यान्ति। अव्यक्तं जगद्बीजं सर्वं अक्षरे लयं नयति। तदा प्रकृतिः पुरुषं च पृथक् करोति। स्वयमेव प्रलयः न भवति, सः महेश्वरस्य इच्छया सम्पद्यते। प्रकृतिः जगद्बीजं मायातत्त्वं जडं च। मुनयः तं महान्तं नानाविधान् साक्षिणं पितामहम् गीतवन्तः। प्रकृत्याद्यन्तं विशेषपर्यन्तं रुद्रः सर्वं दहति इति शास्त्रं वदति। अत्रैव शङ्करः परमं प्रलयं करोति। या स्थापनीया मोहिनी च शक्तिः सा नारायणः इति शास्त्रवचनम्। सः प्रकृतिसंयुक्तैः पञ्चविंशतितत्त्वैः सर्वं सृजति। ब्रह्मा, विष्णु, ईशशक्तयः भोगमोक्षफलप्रदाः। एकमेव अक्षरं वस्तु अस्ति, यत् आत्मा, प्रकृतिः, ईश्वरः च। अमराः इन्द्रादित्यादयः विविधैः यज्ञैः पूज्यन्ते। तस्य महत्त्वात् एकैव शक्तिः निर्गुणा इति कथ्यते। सा शक्तिः नानाविधानि शरीराणि सृजति, लीलया तानि च भुङ्क्ते। रुद्रः सर्वकामदः इति वैदिकं साक्षात्कारम्। देवाः परमात्मशक्तीनां प्रमुखाः इति कीर्त्यन्ते। महेश्वरः त्रिशूलपाणिः सर्वशक्तिस्वरूपः इति गीतः। केचित् इन्द्रं परं मन्यन्ते, अन्ये विष्णुम् स्तुवन्ति, अपरे ब्रह्माणम् वन्दन्ति। सर्वे रुद्रस्यैव विविधरूपाणि निरूपितानि।