कूर्मपुराणम्

येऽपरे अपि, तीर्थे सेवां कुर्वन्ति यथावत्। तस्याः सेवायाः प्रभावात्, सर्वपापैः विमुक्तः सः तेनोक्तं पदं प्राप्नोति। सः स्वपुत्राणां जीविकां व्यवस्थित्य, भार्यां तेषां हस्ते समर्प्य च, यः कश्चन इदं शृणोति वा पठति वा, सः सर्वपापैः विमुच्यते। ततः मुनयः, कूर्मरूपं धारयन्तं भगवन्तं पप्रच्छुः। ते जगतां सृष्टिं विस्तारं च, वंशान् मन्वन्तराणि च पृष्टवन्तः। "हे भूतभव्येश," इति पूर्वं यथोक्तम्, तेन महायोगिना भूतानां प्रलयः कथितः। अस्मिन् पुराणे चतुर्विधः प्रलयः वर्णितः। स प्रलयः मुनिभिः 'नित्यः' इति कथ्यते। त्रयाणां लोकानां पुनःसृष्टिः बुधैः विवृता। सा पुनःसृष्टिः प्रकृतिजा, कालचिन्तकैः कथिता। एषः प्रलयः च पुनःसृष्टिश्च, द्विजातिभिः 'प्रलय' इत्युच्यते। अहं च वः संक्षेपेण नैमित्तिकं प्रलयं वक्ष्यामि। प्रजापतिः स्वात्मनि स्थितान् भूतान् सृजितुम् आरब्धवान्। तदा तेषां संहारहेतुः तीव्रशक्तिः सर्वप्राणिनां अन्तं करोति। आदौ ते पृथिवीतत्त्वं गच्छन्ति। तदा सूर्यः असह्यतेजो भूत्वा, किरणैः जलं पिबति। तेन पानकर्मणा, सप्त सूर्याः दीप्तिमन्तः भवन्ति। ते दीप्तिमन्तः, चतुर्लोकान् दहन्ति। सप्त सूर्याः, युगान्ताग्नितेजसा दीप्ताः, विराजन्ते। ते गगनं आवृत्य, भूमिं संतापयन्ति। गिरिभिः, नद्या, समुद्रैः, द्वीपैश्च सहितं, भूमिः निर्जला जाता। अधः, ऊर्ध्वं, तिर्यक् च, तैः किरणैः आवृतं भवति। ते यदा ऐक्यं यान्ति, तदा एका ज्वाला एव भवन्ति। ततः चतुर्लोकं स्वतेजसा दग्धं भवति। भूमिः वृक्षतृणशून्या, कूर्मपृष्ठसदृशी दृश्यते। सा सर्वा, ताभिः ज्वालाभिः पुनः सम्पूर्णा दीप्तिमती भवति। ततः तानि सर्वाणि द्रव्याणि पृथिवीतत्त्वं गच्छन्ति। सप्तधाऽग्निः प्रभुः, तानि सर्वाणि भस्मीकृत्य तिष्ठति। स दीप्तिमान् अग्निः, भूमौ स्थित्वा, आपः पिबति। रुद्रविक्रमं प्रकटयन्, तेजसा युक्तः, लोकान् दहति। अधो भूमिं दग्ध्वा, ऊर्ध्वं दिवं दहिष्यति। तदा तस्य प्रलयाग्नेः ज्वालाः ऊर्ध्वं यान्ति। तस्मिन् काले, कालरुद्रेण प्रेरितः, सः दीप्तिमान् दहति। कालाग्निः, कालः, विश्वरूपः स्वयम्, सर्वं निरवशेषं दहति। तदा सर्वं एकमेकलोहपिण्डवत् दृश्यते। तदा गगने भयङ्कराः प्रलयमेघाः उत्पद्यन्ते। केचित् धूम्रवर्णाः, केचित् पीतवर्णाः, मेघवाहनाः। केचित् शङ्खकुन्दाभाः, अन्ये निर्मलाञ्जनसदृशाः च भवन्ति।