कूर्मपुराणम्

त्रैलोक्यस्य पीडायुक्तौ तावुभौ दैत्यौ विनाशाय त्वया निवारणीयौ। ततः तयोः द्वयोरपि पुरुषयोः वधः आज्ञापितः। विष्णुः कैटभं निगृह्य, जिष्णुः मधुं विजित्य उभौ दैत्यौ विनष्टौ। हरिः स्नेहपूर्णचित्तः मधुराणि वचनानि उवाच। ‘‘तेजस्विन्! त्वां सहनं न शक्नोमि।’’ विष्णुः तथा देवी निद्रा एकत्वेन निःशब्दौ अभवताम्। ततः ब्रह्मा, नारायणाख्यः, जलनिधौ शयनं चकार। सः अनादिः अनन्तः अद्वयात्मा ब्रह्मनामा। विष्णुवत् स्वरूपं धारयन् तेनैव रूपे सृष्टिं सृजति स्म। ऋभुं च सनत्कुमारं च प्राचीनं शाश्वतं च सृजति स्म। तौ परमं पदं ज्ञात्वा सृष्टौ मनः न स्थापयताम्। तयोः चेतना परमेश्वरमायया नष्टा। तदा सः कमलजं पुत्ररूपेण मोहकामनायै प्रवक्तुम् आरभत। ‘‘यं त्वं पुत्रं वदसि, शङ्कर, सः तस्यैव घोषितः।’’ सः जीवसृष्ट्यै अत्यन्तं तपः अकरोत्। दीर्घकालं अनन्तरं दुःखात् कोपः उत्पन्नः। तदा तस्य अश्रुबिन्दुभ्यः प्रेताख्याः प्राणीः उत्पन्नाः। कोपवशात् प्रजापतिः प्राणान् त्यक्त्वा स्थितः। सहस्रसूर्यप्रभायुक्तः युगान्ताग्निसदृशः बभौ। ‘‘तव रुदनात् जगति रुद्रनाम्ना प्रसिद्धः भविष्यसि।’’ जगत्पितामहः तेषां अष्टानां स्थानानि न्ययोजयत्। भीम, उग्र, महादेव—एते सप्त नामानि। दीक्षितः, ब्राह्मणः, चन्द्रः—एते अष्ट रूपाणि। अष्टमूर्तिभ्यः देवेषु सः परमं स्थानं दत्तवान्। स्वाहा, दिशः, दीक्षा, रोहिणी—एते तेषां पत्न्यः। स्कन्दः, सर्गः, सन्तानः, बुधः—एते स्मृताः पुत्राः। सः सन्तानं धर्मं कामं त्यक्त्वा वैराग्ये शरणं गच्छति। तदक्षरं शाश्वतं परमं ब्रह्मरूपं अमृतं पिबति। शिवः स्वस्यैव मनसा रुद्रान् स्वसदृशान् सृजति स्म। त्रिशूलधारिणः, शत्रुसंहारकः, परमसुखिनः, त्रिनेत्रधारिणः। प्रभुः तान् रागरहितान् सर्वज्ञान् कोटिशः निर्मितवान्। गुरु हरः तान् जरामृत्युरहितान् घोषितवान्। ‘‘प्रजापते! जन्ममृत्युवशान् अन्यान् सृज।’’ ‘‘मम तादृशी सृष्टिः नास्ति; त्वं अशुभान् सृज।’’ एवं स्थैर्यं देवदेवस्य त्रिशूलपाणेः अभवत्। सः सृष्टिशक्ति, स्वबोधः, सर्वाधिपत्यं च धारयति। सः स्वयम् शङ्करः, पिनाकधारी, परमेश्वरः। मनसः उत्पन्नपुत्रैः सह, हर्षपूर्णनेत्रः, एकं जगदीश्वरं नमस्कृत्य शिरसा अञ्जलिं विधाय स्तुतिं अकरोत्। ‘‘शिवाय नमः, दिव्याय; ब्रह्मस्वरूपाय ते नमः।