कूर्मपुराणम्

पञ्चनदं नाम्ना पवित्रं पुण्यतीर्थं सर्वपापनाशनं तत्रास्ति। यः कश्चन तत्र गच्छति, स सर्वपापैः शुद्धात्मा रुद्रलोकं पूज्यते। तदेव तीर्थं महाभैरवमिति प्रसिद्धं, यत् महापापनाशनं स्मृतम्। एतत् पवित्रं सर्वपापापहं, सा च स्वयमेव गिरिराजकन्या। तत्र देवेन्द्रादिभिः भगवता भवः चक्रार्थं पूजितः। यः तत्र विधिवत् देहं त्यजति, स ब्रह्मलोकमभ्येति। तत्रैव मुनिभिः शैवाद्धर्माः संस्थापिताः। यः तत्र प्राणान् त्यजति, स रुद्रलोकमुपैति। तत्र गत्वा देहं त्यजन्, स नित्यलोकान् प्राप्नोति। तस्मिंस्तु परमतीर्थे स्नात्वा सहस्रगोदानस्य पुण्यं लभते। तत्र गत्वा देहं विसृज्य, गणेशत्वं प्राप्नोति। तत्रैव नखुलीश्वरः प्रभुः सन्निधौ तिष्ठति। तत्र महाशिवः देवीसमेतः शिष्यगणैः सदा परिवृतः वर्तते। तत्र सर्वपापविमुक्तः सन्, तत्रैव मरणं प्राप्य, तद्विज्ञानं प्राप्नोति। भीमेश्वराख्यं स्थानं गत्वा, पापात् विमुच्यते। तत्र स्नात्वा पीत्वा, ब्रह्महत्यापि नश्यति। तस्य नाम दिव्या वाराणसी, या दशकोटिकोटिभ्यः अपि श्रेष्ठा। अन्यत्र क्वापि मुक्तिः न लभ्यते, अपि च योगिभिः एकजन्मनि। तत्र गत्वा, शतजन्मकृतपापानि अपि क्षालयति। यस्य तु तीर्थस्य पुण्यं न स्यात्, तस्य लोके परत्र वा फलम् न भवति। ये अन्ये अपि तत्र तीर्थे सेवां कुर्वन्ति, तेऽपि सर्वपापविमुक्ताः तं दशां प्राप्नुवन्ति। यः पुत्राणां जीविकां व्यवस्थित्य, भार्यां तेषां हस्ते समर्प्य, तत्र यः गच्छति—स सर्वपापैः विमुक्तः भवति। यः वा एतत् पठति, शृणोति वा, स सर्वपापैः विमुक्तः भवति। एवं सति, मुनयः कूर्मरूपधारिणं प्रभुं पप्रच्छुः। जगतां सृष्टिं विस्तारं च, वंशान् मन्वन्तराणि च पृष्टवन्तः। हे भूतभव्येश, यथा त्वया पूर्वं कथितम्, योगेश्वरेण महता भूतानां लयः उक्तः। अस्मिन्पुराणे चतुर्विधः लयः निर्दिष्टः। स लयः मुनिभिः शाश्वतः इति कथ्यते। त्रयाणां लोकानां पुनः सृष्टिः पण्डितैः व्याख्याता। सा पुनः सृष्टिः प्रकृतिजा, कालचिन्तकैः उच्यते। एष लयः पुनः सृष्टिः च, कालमिमं चिन्तयद्भिः द्विजातिभिः 'प्रलयः' इति कथ्यते। अहं चेदानीं संक्षेपेण नैमित्तिकं लयं कथयामि। प्रजापतिः स्वात्मन्येव स्थितान् भूतान् सृष्टुम् आरब्धवान्। तदा भूतक्षयहेतुः तीव्रशक्तिः सर्वभूतक्षयं करोति। आदौ सर्वे भूमितत्त्वं यान्ति। सूर्यः तु अतितीक्ष्णरश्मिः भूत्वा, स्वकिरणैः जलं पिबति। तस्यैव भक्षणेन, ते तेजस्विनः सप्तसूर्याः भवन्ति। ते ज्वलन्तः चतुर्लोकान् दहन्ति। एवं पञ्चनदादितीर्थस्य माहात्म्यं, तत्र मरणस्य, स्नानस्य, तथा वाराणस्याः विशेषः, पुनः सृष्टिलययोः विज्ञानं च, भगवता मुनिभिः प्रतिपादितम्।