कूर्मपुराणम्

ब्राह्मणैः स्थापितं तद् देशं, द्विजश्रेष्ठ, तपस्याः साधनाय अभवत्। तत्र प्राचीनकाले भृगवोऽङ्गिरसश्च पद्मयोनिं ब्रह्माणं समुपाजग्मुः। तं प्रणम्य ते अक्षयं विश्वकर्माणं पप्रच्छुः—"कथं वयं देवदेवं पश्येमहि? तद् वद।" स ब्रह्मा प्रत्युवाच—"देशं वः कथयिष्यामि यत्र यूयं वत्स्यथ। यत्र तस्य चक्रस्य निम्नभागे भ्रंशो जायते, स एव देशः, नरश्रेष्ठ। स देशः नैमिषाख्यः सर्वत्र पुण्यः पूजितश्च। एषः परमो नैमिषो देशः, यत्र भगवतः शम्भोः निवासः। प्राचीनकाले देवाः तत्र तपस्तप्त्वा उत्तमान् वरान् अलभन्त। ते यज्ञेन देवदेवं सम्पूज्य महेश्वरं दृष्टवन्तः। तत्र सप्तजन्मकृतपापैः प्रत्येकः शुद्ध्यति, द्विजोत्तम। तत्रैव वायुः ब्रह्मणा प्रोक्तं प्राचीनं ब्रह्माण्डपुराणं व्याहरत्। अद्यापि तत्र भगवान् प्रमथगणैः परिवृतः सदा रमते। ये तत्र यान्ति, ते ब्रह्मलोकं गच्छन्ति, यत्र गत्वा पुनर्जन्म न विद्यते। तत्र महाबलः नन्दी नित्यं रुद्रमन्त्रं जपन् स्थितः। स तु स्वसमत्वं च मृत्युतरं च दत्तवान्। सुतकामः स महेश्वरं वृषध्वजं सम्पूज्य वरं याचितवान्। शर्वः सोमः च गणैः सहितः तं प्राह—"वरदः अहम्।" स उवाच—"गर्भसम्भूतं पुत्रं मृत्युविजयं स्वसमं देहि।" तदा मुनिः पश्यन् हरः अन्तर्दधे। तदा स भूमिं हलिना ताडयित्वा विदार्य तस्मात् सुन्दरः बालः समुत्पन्नः। स सौन्दर्यशालिनः तेजसा दिशः प्रकाशयामास। पुनः पुनः नन्दी "पितः पितः" इति शिलादं प्राह। तं स महर्षीणां निकटे न्यवेदयत्, ये तत्राश्रमे वसन्ति स्म। तं शास्त्रविधिना दीक्षित्वा सुतं वेदं शशिक्ष। स चिन्तयामास—"महेशं द्रक्ष्यामि, मृत्युम् अतिक्रमिष्यामि" इति। स चित्तं महेश्वरे निवेश्य नित्यं रुद्रमन्त्रं जपन् स्थितः। ततः शिवः प्रमथगणैः सहितः आगत्य प्रोवाच—"वरदः अहम्।" स तं प्रार्थयामास—"मम आयुः तव तुल्यं भवतु।" स भगवतः चित्तं तत्रैव निवेश्य कोटिजपं अकरोत्। स पुनः प्रेतगणैः परिवृतः आगत्य प्रोवाच—"वरदः अहम्।" स सर्वेश्वरः विश्वात्मा "एवं भवतु" इति उक्त्वा तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्। पुनः स प्रेतगणैः सहितः आगत्य "वरदः अहम्" इति प्रोवाच। तदा भगवान् उवाच—"पुनः एष मन्त्रः न जपनीयः।" "त्वं गणानां महायोगेश्वरः, देवीपुत्रः च भव, महेश्वर।" "तेजस्वी सर्वज्ञः मम शक्तियुक्तः सर्वलोकाधिपः भविष्यसि।" "यदा भूतानां प्रलयो भविष्यति, तदा मम पदं प्राप्स्यसि।" ततः नन्दीश्वरः विधिवत् तं अभिषिच्य स्थापयामास। मरुद्भ्यः धर्मशीलां कन्यां सुयशां नाम प्रसिद्धां दत्तवान्। यत्र स मर्त्यः मृतः, तत्र स रुद्रस्य लोके पूज्यते।