कूर्मपुराणम्

कश्चित् पत्रशाकभोजनं कुर्वन्ति, कश्चित् शुद्धिं यथाशक्ति यतन्ते, अपरः केवलं सूर्यप्रकाशेन जीवितुं प्रयत्नं कुर्वन्ति। सर्वेऽपि तत्र महेश्वरस्य तपश्चर्यायां लीनाः सन्तः कालं यापयन्ति स्म। तेषां जागरणार्थं पुण्यवृषध्वजः स्वयमेव तद्बुद्धिं प्रबोधयामास। तदा कृपया परिपूर्णः परमेश्वरः देवदारुवने समुपाजगाम। तस्य करेषु दीप्तिमन्तं मशालं, नेत्रयोः पिङ्गलरक्तवर्णः तेजः च आसीत्। कदाचित् सः कामनृत्यं करोति स्म, कदाचित् पुनः पुनः उच्चैः स्वरं प्रक्षिपति स्म। स देवः स्वमायया निर्मितं रूपं धारयित्वा तस्मिन्वने प्रविवेश। देवी अपि यथापूर्वं देवदारुवनं गतवती। तत्र सर्वे मुनयः शिरसा भूमौ प्रणम्य प्रभुं तोषयितुं प्रयत्नं चक्रुः। अन्ये रुद्रैः ब्रह्मभिः सह अथर्वशीर्षेण भवमर्चयन्। ते तं त्रिनेत्रं त्रिशूलवरधारिणं भगवन्तं नमस्कुर्वन्तः, सर्वैः उपगम्यमानं शरीरं यस्य, यः तु असङ्ग आत्मा, तस्मै नमः। नृत्यप्रियाय, भैरवरूपधारिणे, संयताय, शान्ताय, तपस्विने, हराय च नमः। जिह्वालिङ्गनाय, नीलकण्ठाय, सुवर्णमाल्यभूषिताय, देवीप्रमोददायिने च नमः। योगपतये, ब्रह्मपतये, मेघवर्णाय, दंष्ट्रिणे, अग्निबीजाय च नमः। विश्वेश्वराय, महादेवाय, यथाभूताय नमः। सुवर्णलिङ्गाय, जललिङ्गाय, मुकुटिनागभूषिताय, कालान्तकाय च नमः। यद् मोहात् किञ्चिद् कृतं, तत् क्षन्तव्यं; त्वमेव शरणं नः। शङ्कर, त्वं ब्रह्मादिभिरपि दुर्गतिगम्यः। एष सर्वं तव योगमायया साधितम्। प्रणम्य ते पर्वतेश्वरं वदन्ति स्म—‘यथा पूर्वं त्वां पश्येम’ इति। ततः शङ्करः स्वं परमं रूपं प्रादर्शयत्। मुनयः, यथा पूर्वम्, हृष्टचित्ताः स्थित्वा प्रणेमुः। तत्र भृगु, अङ्गिराः, वसिष्ठः, तथा विश्वामित्रः, सर्वे देवदेवमेकं प्रणम्येदं वचो बभाषिरे—‘ज्ञानयोगाभ्यां वा सदा पूजां कुर्यामः? किं सेव्यम्, किं न सेव्यम्? एतत्सर्वं ब्रूहि।’ एतद् पूर्वं महर्षिभिः ब्रह्मणे आदौ प्रोक्तम्। साङ्ख्यं योगेन संयुक्तं पुरुषाणां मोक्षदायकम्। केवलं विशुद्धज्ञानमेव यथावत् कैवल्यफलप्रदम्। विशुद्धसाङ्ख्यं परित्यज्य ये प्रयत्नं कुर्वन्ति, तेषां प्रयत्नः व्यर्थः। अहं तत्र मोहरूपस्योत्पत्तिं प्रकाशयितुमागतः। सः यत्नेन ज्ञातव्यः, श्रोतव्यः, द्रष्टव्यश्च। एषा साङ्ख्यदृष्टिः नित्यमानन्दमयी शुद्धा च। एषा निर्मला मोक्षः, ब्रह्मणः स्थितिः इति कथिता। महात्मानः तपस्विनः मां विश्वेश्वरं पश्यन्ति।