कूर्मपुराणम्

स तु परमसन्तोषबलात् नृत्यन्, रुद्रस्य आगमनं ज्ञात्वा, हर्षेण नृत्यनृत्यं पुनः पुनः अकरोत्। ईशानं देवम् दृष्ट्वापि, नृत्यं पुनः पुनः अकरोत्। तदा स आत्मनः शरीरे विदार्य, रुद्राय भस्मसञ्चयं दर्शयामास। तपस्याः एतादृशी महिमा, यथा तव, अन्यत्र न दृश्यते। तपस्विनः अयुक्तं एतत्; अस्मिन् विषये अहं तेऽतिशयः। ततः हरः, जगद्विनाशकः, परमं पदं समास्थाय, नृत्यं अकरोत्। तस्य मुखं दंष्ट्राभिः भीषणं, ज्वालामालया आवृतं, उग्रं अभवत्। स शुभां देवीं अपश्यत्, या मुखेन दशसहस्रसूर्यसमप्रभा, शान्ता च। तदा आत्मसंयमिनः रुद्रं नमस्कृत्य, रुद्रस्तोत्रं जपन्। स्वपूर्वरूपं समास्थाय, देवी अपि अदृश्या अभवत्। रुद्रः तं उवाच—"मा भैः पुत्र, किं ते दातव्यम्?" तदा स मुनिः हर्षितः सन्, पृच्छितुम् इच्छन्, याचना अकरोत्। "एषा का दिव्या रूपा, सर्वदिशं भीषणं दर्शयन्ती?" "यदा त्वं आकस्मात् अदृश्यः अभवः, सर्वं ज्ञातुम् इच्छामि।" रुद्रः उवाच—"महाशिवः आत्मयोगः; देवी त्रिपुरदाहिनी अग्निः। स सर्वपापनाशकः, कालः, कालकर्ता, हरः। स अन्तर्यामी, स पुरुषः; अहं परमपुरुषः। स ऋषिभिः शक्तिः, नित्यसर्गः इति कथ्यते। नारायणः परमं, अव्यक्तं, मायारूपः—एवं शास्त्रे उच्यते। अहं पञ्चविंशं तत्त्वं, पुरुषं, प्रकृत्या संयोजयामि। प्रकृतेर् रजसः, स्वरूपेण, सर्वं सृजति। अतः परमात्मनः सृष्टिक्रमः यथावत् उक्तः। परमं पदं समास्थाय, रुद्रः इति विद्वद्भिः कथ्यते। त्वं एतत् नूनं दृष्टवान्; अतः ज्ञानरूपः अहं। विष्णुः, ब्रह्मा, भगवान्, रुद्रः, कालः—एवं शास्त्रे कथ्यते। तद् तेषां सारः, तद् अव्यक्तम्, तद् अक्षरम्—एवं शास्त्रे। आकाशः, अखण्डब्रह्म; तस्मात् अन्यत् नास्ति। अतः अहं पूज्यः, माननीयः; तं नित्यम् पश्य। तत्र भक्तियोगेन, मुनिः रुद्रं पूजयामास। तं सेवन्, विद्वान् ब्राह्मणः सर्वपापैः विमुक्तः भवति। तत् स्थलं रुद्रकोटिः इति प्रसिद्धम्, रुद्रस्य परमेशस्य। तत्र कोटिब्रह्मर्षयः, आत्मसंयमिनः, गतवन्तः। तेषां परस्परभक्तानां मध्ये, कलहः जायते। रुद्रः बहुभिः रूपैः अभवत्; अतः बहुरुद्रः इति स्मृतः। पार्वतीपतिं दृष्ट्वा, तेषां मनांसि हृष्टानि, दृढानि च अभवन्। "रुद्रं दृष्ट्वा," इति चिन्तयन्तः, भक्त्या रुद्राय मनः न्यवेदयन्। तत्र सर्वे, परमं पदं इच्छन्तः, तं तेजः कामयामासुः। रुद्रं दृष्ट्वा यथावत् पूज्य, रुद्रसमीपं प्राप्नोति। तत्र यः नियमेन गच्छति, इन्द्रस्य अर्धासनं लभते। तत्र गत्वा पितृन् पूज्य, शतकुलानि उद्धरति।