कूर्मपुराणम्

एकदा धर्मशास्त्रं प्रवदन्ति स्म ऋषयः, यत्र पापानां शुद्ध्यर्थं विविधाः नियमाः प्रतिपाद्यन्ते। यः पङ्केन लिप्तः स्पृष्टः स्यात्, स तु प्रतिस्पर्शं न कुर्वन्, स एकाहारात्रेण शुद्धिं लभते। यः प्याजलशुनघृतभोजनानन्तरम् अस्ति, स अपि शुद्धो भवति। यत्र नाभ्युपरि दंष्ट्रा लग्ना, तत्र नियमो द्विगुणः विधीयते। यदि द्विजातिः शुनाद् दष्टः स्यात्, स स्नानं कृत्वा सावित्रीं जपित्वा शुद्धिं प्राप्नोति। यदि रोगरहितः धनवान् च भवेत्, स अर्धकृच्छ्रव्रतं कृत्वा शुद्ध्यति। स्त्रीरतौ ऋतुकाले न सम्प्रवेशः कार्यः; यदि प्रविशेत्, अर्धकृच्छ्रं कुर्यात्। वस्त्रधारी जलं प्रविश्य, गावः स्पृष्ट्वा, शुद्धिं लभते। व्रती अष्टसहस्रं गायत्रीं जपेत्, त्र्यहम् उपोष्य स्थातव्यम्। पुनरपि, अष्टसहस्रगायत्रीजपं नद्यां कृत्वा शुद्धिं लभते। चान्द्रायणव्रतं यवान्नेनापि कुर्यात्, यद्यपि तद् मिथ्यापि स्यात्। यदि श्वपाच्छायामारुह्य स्नात्वा तस्मै घृतं दद्यात्, शुद्धिं प्राप्नोति। मानुषास्थिस्पर्शानन्तरं स्नानं कृत्वा शुद्धो भवति। गोहन्ता पञ्चवर्षाणि ब्राह्मणगृहे व्रतम् आचरन् शुद्धिं लभते। स स्नात्वा दिवसशेषं उपोष्य, ब्राह्मणं समुपेत्य क्षमां याचेत। विवादे विजयी अपि, क्षमां याचेत एव। यदि ब्राह्मणस्य रक्तं स्रावितम्, स कृच्छ्रातिकृच्छ्रयोः प्रायश्चित्तं कुर्यात्। तस्य पापनाशाय एकरात्रं वा त्रिरात्रं वा उपोषणं विधीयते। जिह्वां दग्ध्वा सुवर्णं दद्यात्। शुद्ध्यर्थं लिङ्गच्छेदनं वा चान्द्रायणव्रतं वा कुर्यात्। लिङ्गच्छेदानन्तरं चान्द्रायणं कुर्यात्। तत्सम्पाद्य, द्विजोत्तमः प्राजापत्यव्रतं कुर्यात्। दृश्ये दिव्यं पश्येत्, स्मरन् परमेश्वरं ध्यानं कुर्यात्। कस्यचित्, शतवर्षेऽपि प्रायश्चित्तं न सिध्यति। परन्तु, भगवति शरणं प्रपन्नः स सर्वपापैः प्रमुच्यते। चान्द्रायणकृच्छ्रातिकृच्छ्राणि सम्यगाचरन्, देवपूजनं च कृत्वा, सर्वपापानि नश्यन्ति। ब्राह्मणभोजनदानेन सर्वपापात् विमुक्तिः स्यात्। ब्राह्मणान् मुख्यतया सत्कृत्य अपि सर्वपापात् विमुच्यते। रात्र्याः प्रथमयामे भगवन्तम् ईक्ष्य, सर्वदुष्कृतात् मुच्यते। यमाय, धर्मराजाय, मृत्यवे, अन्तकाय च स्नात्वा, प्रातःकाले सर्वदुष्कृतात् विमुच्यते। एतानि व्रतानि शमेन, निगृहीतचित्तेन च आचरितव्यानि। त्रयः ब्राह्मणाः पूजिताः सन्तः सर्वदुष्कृतात् विमोचयन्ति। सप्तमे दिने सूर्यपूजया सर्वदुष्कृतात् विमोच्यते। सप्तजन्मार्जितेन द्रव्येण दानपूर्वकं पूजनं कृत्वा, नरः पापात् विमुच्यते। शुक्लपक्षद्वादश्यां महापापात् विमुक्तिः स्यात्। ग्रहेषु चान्येषु च कालेषु महापापस्य प्रायश्चित्तं निर्दिष्टम्। दृढनियमेन प्राणत्यागेऽपि सर्वपापात् विमुक्तिः स्यात्। या स्त्री पत्युः सह वह्निं प्रविशति, सा तं पालयति। सर्वपापसमुत्पत्तौ अपि, अत्र संदेहो न कर्तव्यः। एवं धर्मशास्त्रे पापनाशनाय विधानानि ऋषिभिः प्रतिपादितानि, येषां पालनं पवित्रतायै मोक्षाय च निर्दिष्टम्।