कूर्मपुराणम्

एकदा धर्मशास्त्रे पापशुद्ध्युपायाः विस्तारतः कथ्यन्ते। यः कश्चित् दिनरात्रौ उपवासं कृत्वा स्नानं च आचरति, सः पञ्चगव्येन शुद्धिं प्राप्नोति। चान्द्रायणव्रतेन अपि शुद्धिः लभ्यते; तस्मात् अन्यः प्रायश्चित्तोपायः नास्ति। चान्द्रायणं वा प्राजापत्यव्रतं वा पुनः शुद्ध्यर्थं विधीयते। यदि कश्चित् प्रमादात् गायत्रीं स्नात्वा अष्टसहस्रवारं जपेत्, तेन अपि शुद्धिः सिध्यति। यः सम्यक् त्रिरात्रं उपोष्य पञ्चगव्येन शुद्धिं विन्दति। यदि अन्नशेषात् अशुद्धः भवति, तर्हि प्राजापत्यव्रतं तेन आचर्यं शुद्ध्यर्थम्। स्पृष्ट्वा अपि स्नानं कुर्वीत शुद्ध्यर्थं; पतितं वा स्पृष्ट्वा अपि एवं एव। प्रमादात् जलं पित्वा सङ्कल्पपूर्वकं जपं कुर्यात्। शुद्ध्यर्थं जलं पातव्यम् इति पितामहः उवाच। शुद्धिं कृत्वा स्नानं कुर्यात्, उपवासं च, ततोऽन्यद् हव्यं घृतं वह्नौ जुहुयात्। यदि कश्चित् लिप्तः स्पृष्टः स्यात्, परं न प्रत्यस्पृशेत्, सः अहोरात्रेन शुद्धिं लभते। प्याजं, लशुनं, वा घृतं भुक्त्वा अपि शुद्धिः लभ्यते। नाभ्यः उपरि दष्टः चेत्, तदा द्विगुणं नियमं आचरितव्यं। द्विजः श्वभिः दष्टः स्नानं कृत्वा वा सावित्रीं जप्त्वा शुद्धिं प्राप्नोति। यदि रोगः नास्ति, धनं च अस्ति, तर्हि अर्धकृच्छ्रव्रतं कृत्वा शुद्ध्यति। ऋतुकाले भार्यायाः समीपं न गन्तव्यम्; गत्वा तु अर्धकृच्छ्रव्रतं आचर्यं। वस्त्रधरः जलं प्रविश्य गाम् स्पृष्ट्वा च शुद्धिं लभते। व्रती गायत्रीं अष्टसहस्रवारं जपेत्, त्रिरात्रं च उपोष्येत्। पुनः गायत्रीं अष्टसहस्रवारं जपेत्, नद्यां जपं कुर्वन्। चान्द्रायणव्रतं यवेन अपि कुर्वीत, यद्यपि मिथ्यापि स्यात्। श्वपाचस्य छायाम् आरुह्य स्नात्वा तस्मै घृतं दद्यात्। मानवास्थिं स्पृष्ट्वा स्नानं कृत्वा शुद्धिं लभते। गोघ्नः पञ्चवर्षाणि ब्राह्मणगृहे व्रतम् आचर्यात्। स्नानं कृत्वा दिवसेऽवशिष्टे उपवासं कृत्वा क्षमां याचेत। विवादे विजित्य अपि क्षमां याचेत। यदि ब्राह्मणस्य रक्तं स्रावितम्, तर्हि कृच्छ्रं चातिकृच्छ्रं च आचर्यात्। तस्य पापस्य निवारणाय एकरात्रं वा त्रिरात्रम् उपोष्येत्। ज्वलनशिखया जिह्वां दग्ध्वा सुवर्णं दद्यात्। शुद्ध्यर्थं लिङ्गच्छेदः कार्यः, अथवा चान्द्रायणं व्रतम्। लिङ्गं छित्वा चान्द्रायणं व्रतम् आचर्यात्। तत् सम्यक् कृत्वा द्विजश्रेष्ठः प्राजापत्यव्रतं कुर्यात्। दृष्ट्वा तेजस्विनं निरीक्षेत्, स्मृत्वा परमेश्वरं ध्यानं कुर्यात्। तस्य प्रायश्चित्तं शतवर्षेषु अपि न सिध्यति। यः तु भगवत्सरणं गतः, सः तस्मात् पातकात् विमुक्तः भवति। चान्द्रायणं कृच्छ्रं चातिकृच्छ्रं च नियमेन कृत्वा, देवपूजया सर्वाणि पापानि नश्यन्ति। ब्राह्मणभोजनदानेन सर्वपापेभ्यः विमुक्तिः लभ्यते। ब्राह्मणान् प्रथमान् पूजयित्वा अपि सर्वपापेभ्यः विमुक्तिः स्यात्। रात्र्याः प्रथमे यामे भगवन्तं दृष्ट्वा सर्वदुष्कृतात् विमुच्यते। यमाय, धर्मराजाय, मृत्यवे, अन्तकाय च इति। एवं शास्त्रे पापशुद्ध्युपायाः विविधानि विधानानि निर्दिष्टानि।