कूर्मपुराणम्

कदाचित् कश्चित् प्रमादेन भोजनं कुर्वन् त्रिरात्रेण शुद्धिं प्राप्नोति स्म। यदि तु सः जानन् एव भोजनं कुर्यात्, तदा सुदुष्करं भवति, यथा पद्मजेन भगवता उक्तम्। भोजनानन्तरं उपवासनं कर्तव्यं, अथवा कृत्स्नं कृच्छ्रपदं अपि आचरितव्यम्। प्रमादात् अज्ञानतः भोजनं कृत्वा, विशेषतः चेतनया दोषे कृत्यम्, तदा शुद्ध्यर्थं उपवासः कृच्छ्रः च विधीयते। यदि तत्र महत् अभिचारं नास्ति, त्रिःकृच्छ्रैः शुद्धिः सम्पद्यते। यः गोमूत्रेण निप्लावितं यवमश्नाति, स प्राजापत्यव्रतेन शुद्धिं लभते। केशच्छेदनस्य मैथुनस्य च शुद्धिः अहोरात्रेण सम्पद्यते। त्रिरात्रेण शुद्धिः, त्रिरात्रात् परं षडहः पुनः शुद्धिः इति। तस्य पापस्य निवारणाय कृच्छ्रं चन्द्रायणं च आचरितव्यम्। भगवता उक्तं, तिव्रं सन्तापनकृच्छ्रं कर्तव्यम्। त्रिकृच्छ्राणि त्रिचन्द्रायणानि च सम्यक् आचरितव्यानि। यः तद्व्रतम् उचितरूपेण आचरति, तस्य धर्मवृद्धिः स्यात्, शुद्धिः च। यदि कश्चित् रात्रौ उपवासं यथाशक्ति मनः संयम्य करोति, तदा तद् रात्रिसंयमव्रतं मन्यते। शुद्ध्यर्थं गायत्रीं षोडशसहस्रं जपेत्। स्नानेन त्वरितं शुद्धिः, यदि श्रान्तः भवेत् तदा निग्रहः आवश्यकः। यदि कश्चित् स्नातकव्रतं लङ्घयेत्, तदा स एकाहं उपवसेत्। पतितः चन्द्रायणं कृत्वा, गोदानदानेन शुद्धिं लभते। देवगुरुद्रोहे सन्तप्तकृच्छ्रं कृत्वा शुद्धिः लभ्यते। त्रिरात्रेण वा नग्नः जलप्रवेशेन वा शुद्धिः। प्रतिषिद्धभोजनात् वर्जितानां प्रतिदिनं शाकलहोमाः शुद्धिदाः। अहोरात्रोपवासं कृत्वा स्नानेन पंचगव्येन शुद्धिः। चन्द्रायणव्रतेन शुद्धिः, अन्यत् प्रायश्चित्तं नास्ति। चन्द्रायणव्रतं वा प्राजापत्यव्रतं पुनः कृत्वा शुद्धिः। प्रमादात् गायत्रीं षोडशसहस्रं स्नात्वा जपेत्। यथावत् त्रिरात्रोपवासं कृत्वा पंचगव्येन शुद्धिः। अन्नशेषदोषात् अशुद्धः प्राजापत्यव्रतं कृत्वा शुद्धिं प्राप्नोति। स्पृष्ट्वा, स्नानं कर्तव्यं, पतितस्पर्शे अपि स्नानमेव शुद्धिदम्। प्रमादात् जलं प्राश्य, एकाग्रचित्तः जपं कुर्यात्। शुद्ध्यर्थं जलं प्राश्येत्येव पितामहः देवः उक्तवान्। शुद्धिं कृत्वा, स्नानं कुर्यात्, उपवसेत्, अग्नौ घृताहुतिं च दद्यात्। यदि कश्चित् लेपितः स्पृष्टो भवति, परं प्रत्यस्पर्शनं न करोति, तदा अहोरात्रेण शुद्धिं प्राप्नोति। पलाण्डुं लशुनं घृतं वा भुक्त्वा शुद्धिः स्यात्। नाभ्युपरि दष्टे, तदेव द्विगुणं नियम्यते। द्विजातिः श्वदष्टः स्नानेन वा सावित्रीजपेन वा शुद्धिं लभते। रोगाभावेन, धनसम्पन्नः सः अर्धकृच्छ्रं कृत्वा शुद्धिं प्राप्नोति। ऋतुकाले भार्यां न समाश्रयेत्, यदि तु गच्छेत्, अर्धकृच्छ्रं कृत्वा शुद्धिः। वस्त्रधारी जलप्रवेशेन गोस्पर्शनेन च शुद्धिः। व्रती गायत्रीं षोडशसहस्रं जपेत्, त्रिदिनं उपवसेत्। सः गायत्रीं षोडशसहस्रं जपेत्, नद्यां जपं च कुर्यात्।