कूर्मपुराणम्

यत्र विशेषनिर्देशः नास्ति, तत्र सर्वत्र यथोचितं एकः एव दिवसः विधीयते स्म। द्विजातीनां यदा मूत्रपुरीषयोः सेवनं कृतं भवति, तदा तैः चान्द्रायणं प्रायश्चित्तं कर्तव्यम्। त्रयोऽपि द्विजातयः पुनः संस्कारं समाचरेयुः। यदि भासः, मण्डूकः, कुररः, विष्किरः वा भोजनं कृतम्, तदा कृत्च्रप्रायश्चित्तं विधेयम्। शूद्रशिष्टं भोजनं यदि द्विजातिना भुक्तं, तदा चान्द्रायणव्रतम् आचरितव्यम्। यः गोमूत्रेण सिक्तं यवम् अथवा परशिष्टं पानं पिबति, सः रागान्वितः भवति। तस्मिन्नेव काले सन्तापनव्रतम् पापशुद्धये विधीयते। ब्राह्मणेन तु पापापनोदनाय घोरं सन्तापनव्रतम् आचरितव्यम्। त्रिरात्रेण शुद्धिः स्यात्, पञ्चगव्यस्य च सेवनात्। यदि कश्चित् जानन् मोहवशात् कर्म करोति, सः तप्तकृत्च्रं समाचरेत्। प्रमादात् यदि भोजनं कृतम्, त्रिरात्रेण शुद्धिः सिध्यति। किन्तु जानन् कठिनेन, इति भगवता पद्मजेन उक्तम्। भोजनानन्तरं उपवासः वा कृत्च्रपदव्रतम् अपि कर्तव्यम्। अज्ञानतः भुक्तस्य शुद्धये, विशेषतः च जानतः अपराधे। यदि महापातकं नास्ति, त्रिकृत्च्रैः शुद्धिः सिध्यति। यः गोमूत्रेण सिक्तं यवम् अश्नाति, सः प्राजापत्यव्रतेन शुद्धिं लभते। केशच्छेदनस्य मैथुनस्य च अहोरात्रेण शुद्धिः भवति। त्रिरात्रेण शुद्धिः, त्रिरात्रात् परं षडहस्यान्ते पुनः शुद्धिः। तस्मात् पापापनोदनाय कृत्च्रं च चान्द्रायणं च आचरितव्यम्। भगवान् उक्तवान् – घोरं सन्तापनकृत्च्रं समाचरेयुः। त्रिणि कृत्च्राणि, त्रिणि च चान्द्रायणानि तैः कर्तव्यानि। ये सम्यग्व्रतम् आचरन्ति, धर्मवृद्धये, ते शुद्धिं प्राप्नुवन्ति। यः रात्रौ यथाशक्ति उपवासं करोति, तस्य रात्रिव्रतम् इति मन्यते। शुद्ध्यर्थं गायत्रीं मन्त्रं अष्टसहस्रं जपेत्। स्नानेन त्वरितं शुद्धिः, श्रान्तस्य तु संयमः अपेक्षितः। यदि स्नातकव्रतं लङ्घ्यते, तदा एकाहं उपवासः कार्यः। पतितस्य चान्द्रायणव्रतम्, गवां दानेन शुद्धिः। देवगुरुद्रोहे तप्तकृत्च्रेण शुद्धिः लभ्यते। त्रिरात्रेण वा, नग्नः जले प्रविश्य शुद्धिः सिध्यति। नित्यं शाकलहोमाः तेषां शुद्ध्यर्थं ये हविष्यान्नात् वर्जिताः। अहोरात्रोपवासेन स्नानेन च पञ्चगव्येन शुद्धिः। चान्द्रायणव्रतेन शुद्धिः, अन्यत् प्रायश्चित्तं नास्ति। चान्द्रायणव्रतेन, अथवा पुनः प्राजापत्यव्रतेन शुद्धिः। प्रमादात् स्नानानन्तरं गायत्रीं मन्त्रं अष्टसहस्रं जपेत्। यथाविधि त्रिरात्रोपवासेन पञ्चगव्येन शुद्धिः। यदि अन्नशिष्टात् मलिनः, प्राजापत्यव्रतेन शुद्धिः। संस्पृष्ट्वा स्नानं शुद्ध्यर्थं, पतितसंस्पर्शे अपि तथा। यदि प्रमादात्, ततः किञ्चित् आपः प्राश्य, समाधिना जपं कुर्यात्। शुद्ध्यर्थं आपः प्राश्येत, इति पितामहः उक्तवान्। शुद्धिं कृत्वा पश्चात् स्नानं, उपवासं, घृताहुतिं च अग्नौ दद्यात्।