कूर्मपुराणम्

यः कामेन उदुम्बरफलम् अश्नाति, तस्य तप्तकृच्छ्रप्रायश्चित्तेन शुद्धिः स्यादिति श्रूयते। एवंविधं भोजनं कृत्वा, त्रिरात्रेण शुद्धिः सम्पद्यते। यः गव्यं मूत्रं यावकं च मासमेकं आहाररूपेण स्वीकुर्यात्, स अपि शुद्धिं प्राप्नुयात्। जीवद्वत्सायाः पयः पित्वा, एवं विधं व्रतमाचरेत्। गव्यं मूत्रं यावकं च सेवनात् सप्तरात्रेण शुद्धिः भवति। ब्राह्मणः संयतः चन्द्रायणव्रतेन शुद्धिं लभते। द्विजातिः भोजनानन्तरं विधिवत् चन्द्रायणव्रतमाचरेत्। गृहस्थाः पत्न्या सह वसन्तः तप्तकृच्छ्रप्रायश्चित्तेन शुद्धिं यान्ति। यदि जानन् एवमाचरेत्, तर्हि संवत्सरपर्यन्तं कृच्छ्रं पुनः संस्कारश्च आवश्यकौ। निषिद्धं भोजनं कृत्वा, प्राजापत्येन शुद्धिः लभ्यते। यत्र विशेषः निर्देशः नास्ति, तत्र सर्वत्र यथोचितं एकाहः विधीयते। यः मूत्रं पुरीषं वा अश्नाति, द्विजातिः चन्द्रायणव्रतमाचरेत्। त्रयो द्विजातयः पुनः संस्कारं कुर्वन्तु। भास, मण्डूक, कुरर, विष्किराणां भक्षणे कृच्छ्रप्रायश्चित्तं कर्तव्यम्। यदि द्विजातिः शूद्रशेषं भोजनं कुर्यात्, चन्द्रायणव्रतमाचरेत्। यः गव्यं मूत्रसिक्तं यवमश्नाति, परपीतशेषं वा पिबति, स कामवशात् एवम् आचरति। तस्मिन्काले सन्तापनव्रतं पापशुद्धये विधीयते। ब्राह्मणः पापक्षयाय घोरं सन्तापनव्रतमाचरेत्। त्रिरात्रेण शुद्धिः, पञ्चगव्येनापि। यदि जानन् मोहात् करोति, तप्तकृच्छ्रं कारयेत्। प्रमादात् भोजनं कृत्वा, त्रिरात्रेण शुद्धिः स्यादिति। जानन् कष्टेन शुद्धिः, इति पद्मजेनोक्तम्। भोजनानन्तरं उपवासं वा कृच्छ्रपदं वा कुर्यात्। अज्ञानात् भुक्त्वा शुद्धये, विशेषतः ज्ञातदोषे। न तु घोराभिचारे, त्रिकृच्छ्रैः शुद्धिः। गव्यं मूत्रसिक्तं यवमश्नन् प्राजापत्यव्रतेन शुद्धिम् आप्नोति। केशच्छेदनसंयोगयोः अहोरात्रेण शुद्धिः। त्रिरात्रेण शुद्धिः, पुनः षडहस्यानन्तरं। तस्य पापस्य निवारणाय कृच्छ्रं च चन्द्रायणं चाचरेत्। प्रभुरुक्तवान्, घोरं सन्तापनकृच्छ्रं कर्तव्यम्। त्रिकृच्छ्राणि त्रिचन्द्रायणानि चाचरेयुः। ये सम्यक् तद्व्रतमाचरन्ति, धर्मवृद्धिं कुर्वन्तः शुद्धिम् आप्नुवन्ति। रात्रौ संयतचित्तः उपवासं कुर्वन्, रात्रिप्रायश्चित्तं लभते। गायत्र्या अष्टसहस्रम् आवर्तयेत् शुद्धये। स्नानेन त्वरया शुद्धिः, क्लान्ते तु संयमः कर्तव्यः। स्नातकव्रतभङ्गे, एकाहोपवासः कारयेत्। पतितः चन्द्रायणव्रतं कृत्वा, गवां दानेन शुद्धिम् आप्नोति। देवगुरुविघाते तप्तकृच्छ्रप्रायश्चित्तेन शुद्धिः स्यात्। त्रिरात्रेण वा नग्नो जलप्रवेशेन वा शुद्धिः। प्रतिदिनं शाकलहोमाः, यज्यशेषभोजनात् वर्जितानां शुद्धये स्यु:। एवं विविधैः प्रायश्चित्तविधिभिः, यथानियमं, मनुष्याः पापशुद्धिं प्राप्नुवन्ति, धर्ममार्गे स्थातुम् अर्हन्ति च।