कूर्मपुराणम्

योगबलप्राप्त्यनुज्ञां लब्ध्वा कुशध्वजः ब्रह्मणः शरीरमुपागच्छत्। तस्य दिव्यस्य पुरुषस्य अन्तरं दृष्ट्वा स विस्मयपरः अभवत्। ततः भगवतः अजातशत्रुः ब्रह्मपितामहं संबोधितवान्। ब्रह्मा तं प्राह—“हे नरश्रेष्ठ, प्रविश्य विविधान् लोकान् पश्य।” पुनः कुशध्वजः श्रीभगवतः उदरं प्रविश्य तत्र विचरन् हरीनन्तं नापश्यत्। ब्रह्मा च जनार्दनस्य नाभिद्वारं नापश्यत्। चतुर्मुखः ब्रह्मा स्वस्वरूपं त्यक्त्वा कमलात् निष्क्रान्तः। स्वयम्भूः ब्रह्मा, जगत्प्रभवः, भगवतः, विशालध्वन्या विष्णुम् उवाच। “अहमेव शक्तिमान्, अन्यः नास्ति; कः मां अतिशेत्?” हरिः तं शान्तया मधुरया वाचा प्रथमतः सम्बोधितवान्। “मम द्वाराणि रुद्धानि न स्पर्धया। कः हि देवदेवम् पितामहम् विघ्नाय इच्छेत्? सर्वमङ्गलं सौम्यं यत् त्वत्तः मया गृहीतम्, पद्मयोनि इति विख्यातः, मम हेतोः, हे विश्वरूप।” अतुलानन्दं प्राप्य स पुनः विष्णुम् उवाच। “सर्वभूतानां अन्तरात्मा एव परमं नित्यं ब्रह्म। सर्वं मया व्याप्तं; अहं ब्रह्मा, परमपुरुषः। एकं रूपं द्विधा विभक्तं—नारायणः च पितामहः। तव एषा वाणी विनाशाय भविष्यति। अहं तं प्रभुं जानामि, प्रधाना-पुरुषयोः अधिपतिं, परमेश्वरम्। तं अनाद्यन्तं ब्रह्मणं शरणं व्रज। त्वं निःसन्देहं स्वं आत्मानं परमं अक्षरं न जानासि। लोकानां अन्यः परमेश्वरः नास्ति, आवयोः द्वयोः विना।” एवं क्रोधसम्भूतं वचनं श्रुत्वा विष्णुः प्राह—“हे ब्रह्मन्, मम किमपि न अज्ञातम्; तव प्रति अन्यथा न वदामि। सर्वविभिन्नरूपाणां मायायाः कारणं आत्मनः उद्भवति। यः परमं तत्त्वं जानाति, स्वं महेश्वरं आत्मानं। ततः हरः प्रकटः अभवत्, ब्रह्मणे अनुग्रहम् दातुम्। भगवाँस्त्रिशूलधारः, परमतेजस्समुद्रः, अद्भुतरूपमालां चरणपर्यन्तां धारयन्, मायया महती भ्रमितः, पीतवस्त्रधारी अभवत्। अपरिमेयात्मा, तेजोमयः जनार्दनः समीपं जगाम। सः तेजस्विनं देवम्, शुद्धजलमध्ये दीप्तिमन्तं भगवन्तं दृष्ट्वा। उत्थाय भगवाँस्तं देवदेवं पितामहं सम्बोधितवान्। सः अनाद्यन्तः, अव्यक्तः, सर्वलोकमहेश्वरः। सः भूतनाथः, योगी, महेश्वरः, शुद्धः, शुभः। यं तपस्विनः ब्रह्मावस्थायां लीनाः पश्यन्ति। कालरूपं महादेवं, एकं, निष्कलम्, शुभं अभवत्।