कूर्मपुराणम्

स एकदा, कश्चित् पापकर्म कृतवान्, तदा स प्रायश्चित्तार्थं एकाहोरात्रं उपवासं कृत्वा तप्तकृच्छ्रं तपः समाचरेत्। केवलं सान्तपनव्रतेन सह एव तस्य प्रायश्चित्तं विधीयते, अन्यथा न। चन्द्रायणव्रतेन, संयतचित्तः स शुद्धिं प्राप्नोति। यदि काचन कुमारीं लङ्घयेत्, तर्हि चन्द्रायणव्रतम् आचरितव्यम्। यदि स जलमध्ये शुक्रं स्रावयेत्, तदा कृच्छ्रसान्तपनं समाचरेत्। गवां गृहसेवकः भूत्वा, चन्द्रायणव्रतं समाचरेत्। पतिता स्त्रीं सम्प्राप्तः सन्, त्रिभिः कृच्छ्रैः शुद्धिं प्राप्नोति। तथैव, चर्मकार्या स्त्रीं सम्प्राप्तः सन्, चन्द्रायणव्रतम् आचरितव्यम्। यदि गर्दभमांसभक्षिण्या सह वसति, सप्तगृहेषु भिक्षां याचेत। एवं स वर्षे एकस्मिन्नेव तस्मात् पापात् विमुक्तः भवति। यदि ब्राह्मणानां अनुमत्याः सह शुद्धः वसति, तर्हि स एव विमुक्तिः। शुक्रस्रावे प्रायश्चित्तं कर्तव्यम्। वर्षमेकं, केवलं रात्रौ भुङ्क्त्वा, भिक्षया जीवन्, शुचिः सन् वसेत्। नद्याः तीरेषु, पुण्यतीर्थेषु, स पापात् विमुच्यते। यदि अजानता कृतं, षण्मासान् पञ्चशतान् गावः दद्यात्। अथवा प्राजापत्यं, सान्तपनं, तप्तकृच्छ्रं स्वयं समाचरेत्। अथवा कृच्छ्रं, अतिकृच्छ्रं, चन्द्रायणं, आतपं वा समाचरेत्। सहस्रगवां मूल्यानां अर्धं तस्मिन्पापे प्रशम्य दद्यात्। यदि क्षत्रियं, वैश्यं, शूद्रं वा हन्यात्, तदा यथाक्रमं—शूद्रवधे द्विजातिः वर्षेण शुद्धिं प्राप्नोति। अथवा पराकव्रतेन शुद्धिः, इति भगवता अजोक्तम्। श्वानं हत्वा द्विजातिः षोडशभागं वर्षस्य व्रतम् आचरितव्यम्। अश्ववधे द्विजातिः द्वादशनक्तं कृच्छ्रं समाचरेत्। वहनपशु, बन्ध्यपशु, अजं, वा तिलमात्रं हत्वा—शुकवधे द्वौ वर्षौ, वत्सवधे त्रयः, बकवधे अपि त्रयः वर्षाः। वानरं, श्येनं, गृध्रं वा हत्वा, ब्राह्मणाय एकां गावं दद्यात्। मांसान्नभक्ष्ये, वत्सके, उष्ट्रे वा माषः प्रायश्चित्तम्। अस्थिहीनपक्षिणां हिंसने प्राणायामेन शुद्धिः। पुष्पिणां लतानां च, फलपुष्पवतीनाम् अपि, घृतपानं शुद्ध्यै। यदि जानता तानि विनाशयेत्, तदा प्रायश्चित्तं नास्ति। सरोवराणां, कूपानां, तादृशानां जलस्य च, चन्द्रायणव्रतेन शुद्धिः। सान्तपनं वा कृच्छ्रं समाचरेत्, तेन आत्मशुद्धिः सिध्यति। स्वगृहस्य वा स्वजातेः जलस्य, अर्धकृच्छ्रस्य प्रायश्चित्तेन शुद्धिः। पुष्पाणां, मूलानां, फलानां च, पञ्चगव्येन शुद्धिः। वस्त्रस्य, चर्मणः, मांसस्य च, त्रिरात्रोपवासः कर्तव्यः। लौहस्य, कांस्यस्य, शिलायाः च, द्वादशदिनं लघुभोजनं। पक्षिणां, गन्धानां, ओषधीनां, रज्जूनां च, त्रिदिनं क्षीरभोजनम्। वराहस्य, कुक्कुटस्य भक्षणे तप्तकृच्छ्रं प्रायश्चित्तम्। द्वादशरात्रोपवासं कृत्वा, कुम्भफलैः घृतहोमं समर्पयेत्। एवं पापकर्मणां विविधेषु प्रकारेषु, महर्षयः प्रायश्चित्तानि विधाय, धर्ममार्गे पातकानां शुद्धिं समादिशत्।