कूर्मपुराणम्

षड्-मासपर्यन्तं सहवासः यदि कश्चन कुर्यात्, तर्हि सः अर्धं प्रायश्चित्तं अर्हति। अथवा, पृथिव्यां पुण्यस्थानानि सम्प्रविश्य, तेन प्रायश्चित्तं सम्पद्यते। यदि ब्राह्मणः स्वेच्छया ताभिः सह समागच्छेत्, तर्हि सः दह्यमानं वह्निं प्रविश्य, कपर्दिनं देवं चिन्तयन्, आत्मनः शुद्धिं प्राप्नुयात्। अथवा, तीर्थेषु पुण्यस्थलेषु स्वदेहं दहेत्; अन्यथा, संकल्पपूर्वकं दीप्तं वह्निं प्रविश्य, एवं नियमः प्रवर्तते। यदि स्वस्रियाः दुहितरं उपगच्छेत्, तर्हि कृत्छ्रं चातिकृत्छ्रं च प्रायश्चित्तं कुर्यात्, जगदुत्पत्तिस्थित्यन्तकारणं परमेश्वरं चिन्तयन्। चित्तैकाग्रतया चतुर्णां पञ्चानां वा चान्द्रायणव्रतानां पालनं कुर्यात्। मातुलस्य दुहितरं उपगम्य, चान्द्रायणव्रतं कुर्यात्। एकरात्रं उपोष्य, तप्तकृत्छ्रं चाचरेत्। केवलं सान्तपनव्रतेनैव तस्य प्रायश्चित्तं विधीयते, अन्यथा न। चान्द्रायणव्रतेन, युक्तचित्तः, शुद्धिमाप्नोति। कन्यायाः संगमनानन्तरं चान्द्रायणव्रतं पालनीयम्। जले शुक्रस्रावं कृत्वा, कृत्छ्रसान्तपनव्रतं कुर्यात्। गोपालकगृहे दासवत्सेवां कृत्वा, चान्द्रायणव्रतं आचरति। पतितां स्त्रीं उपगम्य, त्रिभिः कृत्छ्रैः शुद्धिं लभते। तथा चर्मकार्यजीविन्याः स्त्रियां संगच्छेत् चेत्, चान्द्रायणव्रतं आचरति। गर्दभमांसभक्षिणीं स्त्रीं उपगम्य, सप्तसु गृहेषु भिक्षां याचेत्। एकवर्षेण तस्मात् पापात् विमुच्यते। यो नापवित्रः, ब्राह्मणानां अनुमत्याः सह वसति, सः नूनं विमुक्तः भवति। शुक्रस्रावे प्रायश्चित्तं करणीयम्। वर्षमेकं रात्रौ खादन्, भिक्षया जीवन्, शुचिः सन्, नद्याः तीरेषु, तीर्थेषु, तस्मात् पापात् विमुच्यते। अजानतः क्रियमाणे पापे, षड्-मासान् पञ्चशतानि गावः दातव्याः। अथवा, प्राजापत्यं सान्तपनं वा तप्तकृत्छ्रं वा स्वयं कुर्यात्। कृत्छ्रं, अतिकृत्छ्रं, चान्द्रायणं, आतपं वा व्रतं आचरति। सहस्रगवां मूल्यस्य अर्धं दद्यात् तस्य पापस्य शमाय। यदि क्षत्रियं, वैश्यं, शूद्रं वा हन्यात्, तदा—शूद्रवधेन द्विजः वर्षेण शुद्धिं लभते। अथवा, पराकव्रतेन शुद्धिः स्यात्, इति श्रीमान् अजः ब्रवीति। श्वा-वधे द्विजः षोडशभागव्रतं कुर्यात्। अश्ववधे द्विजः द्वादशरात्रं कृत्छ्रं आचरति। वहनपशु, वृषणहीनपशु, अजं, वा एकमाषं हत्वा—शुकवधे द्वौ वर्षौ, वत्सवधे त्रयः वर्षाः, बकवधे। वानर, श्येन, गृध्रवधे च ब्राह्मणाय गवां दानं दद्यात्। अमांसभक्षिपशूनां, वत्सस्य, उष्ट्रस्य वा वधे माषः प्रायश्चित्तम्। अस्थिमन्तो जीवाः हिंसिता, प्राणायामेन शुद्धिं लभन्ते। पुष्पवनस्पति, लता, गुल्मादीनां हिंसने, तथा फलपुष्पवनस्पतिनाम्, घृतपानात् शुद्धिः स्यात्। एवं धर्मशास्त्रे, पापकर्मणां विभिन्नेषु अवस्थासु, प्रायश्चित्तविधयः श्रद्धया, यथाक्रमं, निर्दिष्टाः।