कूर्मपुराणम्

कपालमोचनं तीर्थं शिवस्य प्रियं पुण्यं च अस्ति। तत्र गच्छन् मनुष्यः वाक्-मनः-कायेन कृतान् पापान् विमुक्तः भवति। यदा तस्य देहे तया (शुद्धया) दग्धं भवति, तदा द्विजश्रेष्ठः पापात् मुक्तिम् प्राप्नोति। तत्र क्षीरघृतजलैः शुद्धिः क्रियते। ब्रह्महत्यापराधस्य शमनाय प्रतिज्ञां कर्तव्या। स्वकृतं कर्म उद्घाट्य, 'आज्ञापय माम्, भगवन्,' इति वक्तव्यम्। चौरः वा ब्राह्मणः वा, यथायोग्यं मृत्युनाऽथवा तपसा शुद्धिं प्राप्नोति। द्वाभ्याम् पार्श्वाभ्याम् तीक्ष्णशस्त्रेण वा, लोहदण्डेनापि, दण्डः कर्तव्यः। 'अहं एतत् कर्म कृतवान्, आज्ञापय,' इति उद्घाट्य, सः पापं प्रायश्चित्तेन शमयति। यदि राजा दण्डं न ददाति, तदा सः स्वयम् चौरपापम् आप्नोति। द्विजः वल्कलवस्त्रधारी वनमध्ये ब्रह्महत्याव्रतम् आचरति। अथवा, ब्राह्मणान् स्वतुल्यं सुवर्णं दद्यात्। ब्राह्मणः सुवर्णं चोरयन्, तस्य पापस्य शमनाय, तप्तायाम् स्त्रीप्रतिमायाम् लोहमयीम् आलिङ्गनं कुर्यात्। दक्षिणदिशं प्रति स्थातव्यम्, न चलितव्यम्, न नमितव्यम्। अधः शयित्वा, संयमेन, आचार्यशय्यापराधी विमुक्तः भवति। अथवा, अश्वमेधस्य समाप्तौ स्नानं कृत्वा, शुद्धिः भवति। विचरन्, स्थित्वा वा, उपविष्टः, त्रिः जलं प्रति गच्छेत्। अथवा, पञ्च वा चत्वारः चान्द्रायणव्रतानि पुनः कुर्यात्। तस्य पापस्य शमनाय तदेव व्रतं कर्तव्यम्। षण्मासपर्यन्तं संगः यदि अस्ति, तदा अर्धं प्रायश्चित्तम् अर्हति। अथवा, भूमौ पुण्यतीर्थानि गत्वा, प्रायश्चित्तम् लभ्यते। यदि ब्राह्मणः स्वेच्छया तासु (स्त्रीषु) रमते, तदा दीप्ताग्निम् प्रवेशयन्, कपर्दिन् देवम् ध्यायन्, प्रायश्चित्तम् कुर्यात्। अथवा, पुण्यतीर्थे देहं दग्ध्वा, अथवा, जानन् दीप्तं तेजस्वि अग्निम् प्रवेशयेत्—एवं नियमः। स्वसृदुहितरम् आरूढः, कृच्छ्रातिकृच्छ्रयोः प्रायश्चित्तम् कुर्यात्, परमं देवम् अनादिनिधनम् जगदुत्पत्तिस्थितिलयकारणम् ध्यायेत्। एकचित्तः चत्वारि वा पञ्च वा चान्द्रायणव्रतानि कुर्यात्। मातुलकन्याम् उपगम्य, चान्द्रायणव्रतम् आचरति। एकरात्रम् उपवस्यानन्तरम्, तप्तकृच्छ्रप्रायश्चित्तम् कुर्यात्। केवलं सांतपनप्रायश्चित्तेन सह, तस्य प्रायश्चित्तम् विधीयते, अन्यथा न। चान्द्रायणव्रतेन, संयतचित्तः शुद्धिम् प्राप्नोति। कन्यायाः उपरुद्धः, चान्द्रायणव्रतम् आचरति। जले शुक्रं विसृज्य, कृच्छ्रसांतपनप्रायश्चित्तम् कुर्यात्। गोपालगृहदास्यां सेवायाम् चान्द्रायणव्रतम् आचरति। पतितां स्त्रीं उपगम्य, त्रिः कृच्छ्रप्रायश्चित्तेन शुद्धिः। चमर्मजीविकां स्त्रीं उपगम्य, चान्द्रायणव्रतम् कुर्यात्। गर्दभमांसभक्षिण्याः स्त्रियाः संगात्, सप्तसु गृहेषु भिक्षां याचेत्। एकवर्षे तस्य पापात् विमुक्तिः।