कूर्मपुराणम्

स्मितवदनः अनन्तयोगस्वरूपः भगवान् पुनः पुनः नृत्यं कृत्वा, महादेवस्य पुरीं वाराणसीं नाम प्रविश्य तत्र स्थितवान्। तदा सा दुःखिता ‘हा’ इति क्रोशन्ती, नदेन सह अधःलोकं प्राप्तवती। शङ्करः तं देवम् गणाध्यक्षे प्रतिष्ठाप्य, करुणासिन्धुः प्रभुः ‘जीवतु’ इति उक्त्वा तं विष्णवे दत्तवान्। तत्र तेषां पापं शीघ्रं विनश्यति, इहामुत्र च। पितृदेवतार्चनस्य तुष्ट्या ब्रह्महत्या पापात् विमुच्यते। देहान्ते अहं तं परं ज्ञानं, परां गतिं ददामि। ततः सः गणनाथैः सह क्षणेन अन्तर्धानं कृत्वा, शीघ्रं स्वस्थानं गत्वा, परमं स्वरूपं धारयामास। कपालमोचनं तीर्थं स्थाणोः प्रियतमं पुण्यं अस्ति। तत्र वाक्कायमानकृतपापात् मुच्यते जनः। या सा तेन शरीरे दग्धा, तदा सः द्विजोत्तमः विमुक्तः भवति। क्षीरघृततोयैः अपि सः ततः पापात् विमुच्यते। ब्रह्महत्या-प्रायश्चित्तव्रतं समाचरेत्, तस्य पापस्य शमाय। स्वकृत्यं निवेद्य, ‘शिक्षय माम्, भगवन्’ इति वदेत्। चौरः वा ब्राह्मणः वा, वधेन वा तपसा वा शुद्ध्यति। उभयतः तीक्ष्णायुधेन, वा लौहदण्डेन अपि। ‘एष मे अपराधः, शिक्षय माम्’ इति निवेद्य, सः तं पापं प्रायश्चित्तेन शमयति। राजा यद्येनं न दण्डयेत्, तदा सः स्वयम् चौरदोषं आप्नोति। द्विजः वल्कलाम्बरधारी, अरण्ये ब्रह्महत्या-व्रतम् आचरन् स्थातव्यः। अथवा स्वतुल्यं सुवर्णं ब्राह्मणेभ्यः दद्यात्। ब्राह्मणः यदि सुवर्णं चोरयेत्, तस्य पापस्य नाशाय, दीप्ततप्तायाः स्त्रीरूपायाः लौहमूर्तेः आलिङ्गनं कुर्यात्। दक्षिणां दिशं प्रेक्ष्य, स्थिरः, अकम्पः, अनीतः तिष्ठेत्। अधस्तात् शयानः संयतः, गुरुपत्नीगमनात् विमुच्यते। अथवा अश्वमेधसमाप्तौ स्नानेन शुद्ध्यति नरः। विचरन्, स्थित्वा वा, उपविष्टः वा, त्रिः जले सम्प्रविश्य, अथवा पञ्चचत्वारि वा चन्द्रायणव्रतानि पुनः आचरेत्। तस्यैव पापस्य शान्तये तद्व्रतम् आचरितव्यम्। षड्भिर्मासैः सहवासस्य अर्धं प्रायश्चित्तं लभते। अथवा पृथिव्यां पुण्यतीर्थदर्शनात् प्रायश्चित्तं साध्यते। यदि ब्राह्मणः स्वेच्छया ताभिः सह सहवासं कुर्यात्, सः अग्नौ प्रविशेत्, कपर्दिनं ध्यायन्। अथवा तीर्थेषु स्वदेहं दहेत्, जानन्, अथवा सञ्ज्ञया दीप्ते अग्नौ प्रविशेत्—एष धर्मः। भगिन्याः पुत्र्यां आरोहणं कृत्वा, कृच्छ्रातिकृच्छ्रयोः प्रायश्चित्तं कुर्यात्, अनाद्यन्तं जगदुत्पत्तिस्थितिलयकारणं परं देवम् ध्यायन्। एकचित्तः चत्वारि पञ्च वा चन्द्रायणव्रतानि सम्यक् आचरितव्यानि। अथवा मातुलकन्यायाम् उपगम्य, चन्द्रायणव्रतं समाचरेत्। एवं पावनानां व्रतानां, तपसां च विधानं भगवतः वाक्ये प्रतिपादितम्।