सुरभिः सुगन्धः शिवः स पुष्पसमूहः, केसरशर्कराभिरलंकृतः, दिव्यतया तत्र विराजते स्म। तस्मिन्नेव स्थले पुण्यात्मा हिरण्यगर्भः समुपेत्य स्थितवान्। स तु स्वमायया मोहितः, मधुराणि वचनानि उक्तवान्—"कस्त्वं, एकाकीत्र इह स्थितः? ब्रूहि मे, नरश्रेष्ठ।" तदा ब्रह्मा, मेघगम्भीरया गिरा तं देवमुवाच—"मां परमपुरुषं महायोगेश्वरं विद्धि।" स चोवाच—"भूमिरियम्, महाशैलद्वीपसंयुक्ता, सप्तसागरैः परिवृता।" तथापि, "एतत्सर्वं विज्ञायापि, कोऽसि त्वं, महायोगिन्?" इत्येवमृषिर्ब्राह्मणः पृष्टवान्। स तु कमलनयनं सस्मितं मृदुवचनैः प्रत्युवाच—"मय्येवेदं विश्वं स्थितम्; अहं ब्रह्मा, सर्वमुखः।" ततः योगबलप्राप्तेन अनुमतेन, स ब्रह्मणः शरीरे प्रविष्टः। तस्य दिव्यदेहस्य अन्तरालम् दृष्ट्वा, स विस्मितोऽभवत्। तदा पुण्यात्मा अजातशत्रुः पितामहम् ब्रह्माणं संबोधितवान्—"विश पुरुषश्रेष्ठ, प्रविश्यानेकान् लोकान् पश्य।" पुनः कुशध्वजः श्रीनाभिप्रवेशं कृत्वा, हरिं नान्तं प्राप्नोत्। ब्रह्मापि जनार्दनद्वारा नाभिद्वारं नापश्यत्। चतुर्मुखः ब्रह्मा, कमलात् स्वस्वरूपं परित्यज्य निष्प्रपद्यत। स्वयम्भूः पुण्यः जगत्सृष्टा पितामहः सन्, विष्णुं परमपुरुषं मेघगम्भीरया गिरा संबोधितवान्—"अहमेव शक्तिमान्, नान्यः; कः मां समतिक्रामेत्?" हरिः सौम्यवचनैः पूर्वं साम्ना प्रत्युवाच—"मम द्वाराणि न द्वेषात् रुद्धानि। देवदेवस्य पितामहस्य कस्त्विह क्लेशं कुर्यात्?" "यद् यद् मया त्वत्तः श्रेयः सौम्यं च समाहितं, स पद्मयोनि मम हेतोः, विश्वात्मन्।" तदा अनुपमं हर्षं प्राप्य, स पुनरपि विष्णुं प्रत्युवाच—"सर्वभूतानां अन्तरात्मा एव परमं नित्यं ब्रह्म।" सर्वमिदं मया व्याप्तं; अहं ब्रह्मा, परमपुरुषः। एकं रूपं द्विधा विभक्तं—नारायणः च पितामहः च। एषा तव घोषणा विनाशाय भविष्यति। "प्रधानपुरुषेश्वरं तं भगवन्तं वेद्मि। तस्मात् अनाद्यनन्तं ब्रह्म यत्, तत्र शरणं व्रज। त्वं स्वमात्मानं न जानासि, तं परमं अक्षरं। अस्माभ्यां विहीनं जगति नान्यः परमेश्वरः।" इति कोपसमुत्थितं वाक्यं श्रुत्वा विष्णुः प्रत्युवाच—"हे ब्रह्मन्, मया किंचित् नाज्ञातम्; त्वां प्रति अन्यथा न भाषे।" "मायाविभिन्नरूपाणां कारणं स्वयमेवोत्पद्यते।" तद्विज्ञाय, आत्मानं महेश्वरं सत्यं यो वेत्ति, तदा हरः प्रादुरभूत्, ब्रह्मणे प्रसादं दातुम्।