कूर्मपुराणम्

एवं स भगवान् परमात्परं तिष्ठन् देवः परमो गण्यते। यस्यांशः परमोऽतीव परतः स्थितः, स एव महेश्वरः साक्षाद् देवो महान्। तेषु प्रायश्चित्तं किल एकैकस्यापराधस्य क्रमशः विधानं विहितम्। शुद्धात्मा तु सान्तपनव्रतं प्राणायामेन सहितं समाचरेत्। पुनः आश्रमं सम्प्राप्य, यत्नेन यतिव्रतं नित्यं अच्युतपूर्वकं आचरितव्यं। तथापि, एषा वृत्तिः न कर्तव्या, यतो हि स्नेहः स एव घोरतमः इति स्मृतम्। यः यतिः धर्मकामः स्यात्, स तु मिथ्यावादं प्रकाशयित्वा विहितं कर्म समाचरेत्। अन्यथा हिंसायाः स्वरूपं इदं प्रोक्तं, यत् आत्मज्ञानस्य नाशनं भवति। यः परधनं गृह्णाति, स एव तस्य प्राणान् हरति। पुनः, कृतपश्चात्तापः सन् चान्द्रायणव्रतं समाचरेत्। पुनः, पश्चात्तापान्वितः सततं यतिव्रतं समाचरेत्। कृत्स्नं वा कृत्स्नातिकृत्स्नं वा चान्द्रायणं वा व्रतं समाचरेत्। दिवसा त्रिरात्रोपवासः कर्तव्यः, शतं च प्राणायामान् समाचरेत्। लवणस्य साक्षाद् भक्षणे प्राजापत्यं शोधनं निर्दिष्टम्। अतः महेश्वरं ज्ञात्वा तस्य ध्यानपरायणः स्यात्। स एव निशान्तरे परं ब्रह्म, स एव महेश्वरः इति विज्ञेयः। तद् एवाक्षरम् अद्वैतं परं सूर्ये स्थितम्। आत्मसंयोगाख्ये तत्त्वे स एव महादेवः स्मृतः। यः तम् आत्मानं अन्वेष्टुम् इच्छति, स परमं पदं प्राप्नोति। ये तं देवम् न पश्यन्ति, तेषां प्रयत्नः निष्फलः। स तु देवो महेश्वरः अनेन न बध्यते, यतो हि स तद् न जानाति। ज्ञानयोगनिष्ठः शान्तः सर्वथा महेश्वरपरायणः। एष धर्मः पूर्वं भगवता पितामहेन ऋषिभ्यः प्रतिपादितः। आत्मभूता भगवता प्रोक्तं ज्ञानं तपोधर्मसंयुक्तं शिवाय कल्पते। ये च समाहितचित्ताः तद् नित्यं आचरन्ति। सर्वभूतहितार्थं च दोषक्षयाय च। मनुष्यः दोषं आप्नोति, प्रायश्चित्तं शुद्ध्युपायः। यद् ये शान्ताः ब्राह्मणाः पण्डिताः वदन्ति, तत् समाचरणीयम्। एकेनापि निश्चितं धर्मः स एव परमो धर्मः। ये धर्मकामाः यद् वदन्ति, तद् एव धर्मस्य साधनं ज्ञेयम्। सप्त ब्राह्मणाः वेदाध्ययने सिद्धाः उच्यन्ते। एकविंशतिः प्रायश्चित्तविधानं कुर्वन्ति। एते पापिष्ठाः, ये च तैः सह वसन्ति। एतद् ज्ञात्वा, येषां यानं शय्यां वा आसनं वा नित्यं सहभुञ्जते, ते पतन्ति। तैः सह जानन् खादन्, स क्षिप्रं पतति। तैः सहाध्ययनं कुर्वन्, संवत्सरे पतति। आत्मशुद्ध्यर्थं कपालं धृत्वा भिक्षां चरेत्। स्वं निन्दन् तं ब्राह्मणं स्मरन्, एवं आचरितव्यम्। नित्यं धूमरहितं भोजनं शनैः भक्षयेत्, अनलपक्वं इव। अथवा धृत्याऽरण्ये मूलफलैः जीवेत्। एवं शास्त्रवचनानुसारं परमधर्मस्य, प्रायश्चित्तस्य, महेश्वरध्यानस्य च स्वरूपं महर्षयः प्रकटयन्ति।