कूर्मपुराणम्

एकदा मुनयः धर्ममार्गस्य रहस्यं ज्ञातुमिच्छन्तः, गुरोः समीपे उपविविशुः। तेषां मध्ये एकः महर्षिः स्वध्यानेनैवेदमुवाच— "अनादिनिधनं, अद्वयं, आनन्दरूपं च गुणाश्रयं परमं तत्त्वं मनसा सदा ध्यान्यम्। स एव महेश्वरः, शुक्लकृष्णरक्तवर्णधारी, विश्वरूपधारी, ध्याननीयः। आकाशे च स्थितं, आकाशमध्यवर्तिनं ईशानं देवं ध्यानयेत्। पुनः, पुराणपुरुषं शम्भुं च यो ध्यानयति, स बन्धनात् विमुच्यते। परमाकाशं, सर्वभूतकारणं, चिन्तनीयम्। ब्रह्मणः सूक्ष्मानन्दं, यं मोक्षकामिनः पश्यन्ति, तदपि ध्यान्यम्। आत्मसंयम्य, अनन्तं सत्यं प्रभुं चिन्तयन् उपविशेत्। महेश्वरस्याज्ञां यः पालयति, स योगेश्वरत्वं प्राप्नोति। ब्रह्मविद्यां साधयेत्, येन बन्धनात् विमुच्यते। पुनः, परमसुखं, अक्षयज्ञानं ध्यानयेत्। स एव भगवान् परं परात्परं तिष्ठति। यस्यांशः परः, स देवो महेश्वरः स्मृतः। यदि कश्चित् पापं करोति, तस्य तस्य प्रायश्चित्तं क्रमशः विधीयते। शुचिः सन्, सान्तपनं तपः प्राणायामेन सह आचरितव्यम्। आश्रमं पुनः प्राप्त्वा, यत्नेन भिक्षाचर्यां निर्वर्तयेत्, प्रमादं विना। तथापि, तादृशं आचरितुं न युक्तम्, यतः तदासक्तिः घोररूपा। धर्मकामः भिक्षुः मिथ्यावचनं प्रकाश्य, नियतं कर्म आचरेत्। अन्यदपि हिंसायाः रूपं, यत् आत्मज्ञानं नाशयति। परधनहरणं आत्मनः प्राणहरणं इव। पुनः, यदि खेदं प्राप्नोति, चान्द्रायणव्रतमाचरेत्। खेदं प्राप्य पुनः, यत्नेन भिक्षाचर्यां कुर्यात्। कृत्स्नं कृत्स्नं वा चान्द्रायणं व्रतं, वा उभयं कृत्वा शुद्धिं लभेत्। दिवा त्रिरात्रं उपोष्य, शतप्राणायामं च कुर्यात्। लवणस्य प्रत्यक्षभक्षणे प्राजापत्यशुद्धिः विधीयते। एवं महेश्वरं ज्ञात्वा, तस्य ध्यानपरः स्यात्। स एव निश्यन्तरे परमब्रह्म, स एव ज्ञेयः महेश्वरः। स एव अक्षरं, अद्वयं, परं सूर्ये स्थितम्। आत्मसंयोगाख्ये तत्त्वे स एव महादेवः स्मृतः। यः तमेवात्मानं अन्विष्यति, स परमं पदं प्राप्नोति। ये तं देवमपश्यन्ति, तेषां श्रमः निष्फलः। स तु महेश्वरः, एतेन न बाध्यते, न हि तद्विजानाति। ज्ञानयोगेन युक्तः, शान्तः, सर्वथा महेश्वरपरायणः स्यात्। एतत् पूर्वं भगवता पितामहेन मुनिभ्यः कथितम्। स्वयम्भुवा प्रोक्‍तं ज्ञानं, यत् तपोधर्माश्रयं, शुभकरं च। ये च एकचित्ताः सदा तदाचरन्ति— सर्वभूतहिताय, दोषनिवृत्तये च। जनः पापं प्राप्नोति, प्रायश्चित्तं तस्य शुद्ध्युपायः। ये शान्ताः पण्डिताः ब्राह्मणाः यत् वदन्ति, तत् आचरितव्यम्। एकेनापि निश्चितं यत्, तत् एव परमो धर्मः। ये धर्मकामाः वदन्ति, तद् एव धर्मस्य साधनं ज्ञेयम्।" एवं धर्मस्य, योगस्य, ब्रह्मविद्यायाश्च रहस्यं मुनिभिः श्रावितम्।