कूर्मपुराणम्

तस्मिन काले सन्न्यासस्य आकाङ्क्षा कर्तव्या; अन्यथा आचरन्, पतति। तदा स संयमी, परिपक्वेन्द्रियः, ब्रह्माश्रमं शरणं गच्छेत्। अन्ये तु, ये कर्मत्यागं कुर्वन्ति, त्रिविधाः उच्यन्ते। तेषु, आत्मनि एव स्थितः ज्ञानत्यागी इति कथ्यते। मोक्षकामः जितेन्द्रियः वेदत्यागी इति सः निर्दिश्यते। महायज्ञनिष्ठः कर्मत्यागी इति ज्ञेयः। तस्य, तत्त्वविदः, न किञ्चित् नियतं कर्तव्यं, न बाह्यलक्षणं विद्यते। सः जीर्णकौपीनधारी वा नग्नः, ध्यानपरायणः भवति। आत्मनिष्ठः, उदासीनः, निराशः च स्यात्। न मृत्युं स्वागतं कुर्यात्, न जीविते स्पृहां कुर्यात्। एवं विदित्वा, परमयोगी ब्रह्मसंयोगाय योग्यः भवति। सः सदैव काषायवस्त्रधारी, ध्यानयोगनिष्ठः भवति। सदा भिक्षया जीवेत्, न तु एकगृहभोजनः। तस्य, धर्मशास्त्रे प्रायश्चित्तं न विधीयते। जीवहिंसां वर्जयेत्, मौनं कुर्यात्, सर्वकामवर्जितः च भवेत्। सत्यशुद्धवचनं वदेत्, शुद्धचित्तेन कर्म कुर्यात्। स्नानशौचपरः सदा, कमण्डलुधारी, शुचिः भवति। मोक्षशास्त्रव्यग्रः, ब्रह्मसूत्रनियमः, जितेन्द्रियः च भवति। आत्मविद्या-सम्पन्नः सन्न्यासी मोक्षं प्राप्नोति। विधिवत् स्नात्वा, आचम्य, शुचिः, देवालयादिषु प्रवेशं कुर्यात्। धौतकाषायवस्त्रधारी, भस्माङ्किताङ्गः, विचरति। सः वेदान्तविहितं साधनं सदा अनुष्ठानं कुर्यात्। प्रतिदिनं वेदाध्ययनं कुर्यात्; एवं सः परमं पदं प्राप्नोति। क्षमा, दया, तुष्टिः—एते विशेषतः तस्य व्रतानि। सः प्रतिदिनं स्नानं कुर्यात्, केवलं भिक्षान्नेन जीवेत्। स्वाध्यायं प्रतिदिनं कुर्यात्, सन्ध्ययोः सवित्रीं जपेत्। सः एकगृहभोजनं, कामं, क्रोधं, सम्पत्तिं च सदा वर्जयेत्। कमण्डलुधारी, विद्वान्, त्रिदण्डी च, तद् परमं पदं प्राप्नोति। भिक्षया जीवितं विधीयते, अथवा फलमूलैः। यः सन्न्यासी भिक्षायाम् आसक्तः भवति, तस्य विषयासक्तिः अपि भवति। सः पात्रीं भोजनात् पूर्वं प्रक्षालयेत्, भोजनान्ते अपि जलैः प्रक्षालयेत्। भुक्त्वा, पात्रीं निक्षिपेत्, यात्रायाः अपेक्षितं मात्रं खादेत्, न लोभी भवेत्। यदा पात्री पूर्णा भवति, तदा एव सन्न्यासी भिक्षां गृह्णीयात्। एकवारं 'भिक्षाम्' इति उक्त्वा, मौनः, संयमी, शुचिः च खादेत्। सूर्याय भोजनं दर्शयित्वा, पूर्वदिशं वा उत्तरदिशं प्रति खादेत्। आचम्य, परमेश्वरं ब्रह्मदेवं ध्यानं कुर्यात्। मनुः, प्रजापतिः, तपस्विनां चारि पात्राणि उक्तवान्। दिनस्य सन्धिषु, विशेषतः अग्निसमीपे, सदा भगवत् ध्यानं कुर्यात्। सर्वभूतात्मा तमः अतीतः स्थितः। सः प्रकृतिपुरुषयोः परः, आकाशवत्, अग्निः, शुभः च।