कूर्मपुराणम्

स एवमाचार्यः, यः षण्मासपर्यन्तं वा संवत्सरपर्यन्तं च यथाशक्ति सञ्चयमपि कुर्यात्, जीर्णवस्त्राणि पत्त्राणि मूलानि फलानि चोपयुञ्जीत। शिलां पीडनार्थं प्रयुञ्जीत, स्वयमेव पक्वं फलमश्नीयात्। चतुर्थकाले वा अष्टमकाले वा भोजनं कुर्यात्, पक्षे पक्षे सैकमेव यवपायसस्य भोजनं विधीयते। वैखानसव्रते स्थित्वा, यानि स्वयमेव पतन्ति, तानि खादेत्। स यदा विचरेत्, तदा स्थित्वा वा उपविश्य वा कदापि धैर्यं न परित्यजेत्। शिशिरे तु स स्निग्धवस्त्राण्याच्छाद्य, तपश्चारं शनैः शनैः वर्धयेत्। एकपदे स्थित्वा तिष्ठेत्, सूर्यरश्मिपरायणो वा भवेत्। पतितपर्णानि खादेत्, नित्यं तपसा जीवेत्। स सदा अथर्वशीर्षं पठेत्, वेदान्ताभ्यासे निष्ठः स्यात्। कृष्णाजिनेन उत्तरीयेन च वाससा, शुभ्रयज्ञोपवीतेन च युक्तः स्यात्। अग्निहीनः, अचलाश्रयः, केवलं मोक्षे मनसा स्थितः सन्, गृहेषु, द्विजेषु, वनेषु च विचरेत्। भिक्षां हस्तकूप्यां वा फलकपात्रेण वा याचेत। विशिष्टविद्यायाः, सावित्र्याः, रुद्रजपस्य च पारगः स्यात्। स अग्नौ प्रविशेत्, अथवा ब्रह्मयज्ञे स्थितिं कुर्यात्। स एव संसारस्य लयस्थानं गच्छति। जीवनस्य चतुर्थभागं क्रमशो निवृत्त्यर्थं यापयेत्। योगाभ्यासे स्थितः, शान्तचित्तः, ब्रह्मविद्यायामनिष्ठः स्यात्। तदा संन्यासमिच्छेत्, अन्यथा आचरन् पतति। जितेन्द्रियः, परिपक्वकामः, ब्रह्माश्रमे शरणं गच्छेत्। अन्ये तु कर्मत्यागिनः त्रिविधाः स्मृताः। स्वात्मन्येव स्थितः स ज्ञानत्यागी इति कथ्यते। मोक्षकामः जितेन्द्रियश्च वेदत्यागी इति स्मृतः। यः महायज्ञेषु प्रवृत्तः स कर्मत्यागी इति विज्ञेयः। तस्य तु विदुषः न किञ्चित् कर्तव्यं न च बाह्यलिङ्गम्। पुरातनकौपीनानि वसन वा नग्नः सन् ध्याननिष्ठः स्यात्। आत्मन्येव मनः स्थापयन् उदासीनः, सर्वकामविवर्जितश्च स्यात्। न मृत्युमभिलषेत्, न जीविते स्पृहयेत्। एवं ज्ञात्वा स परमहोगी ब्रह्मसंयोगाय योग्यः भवति। सदा काषायवसानः, ध्यानयोगपरायणः स्यात्। नित्यं भिक्षया जीवेत्, न कदापि एकगृहे भोजनं कुर्यात्। धर्मशास्त्रे तस्य न कापि प्रायश्चित्तविधिः। सर्वभूतानां हिंसां वर्जयेत्, मौनी स्यात्, सर्वकामविवर्जितः च। सदा सत्यम् शुद्धवाक्यं वदेत्, शुद्धचित्तेन चेष्टेत। नित्यं स्नानशीलः, शुचिर्भवन् कुम्भधारी स्यात्। मोक्षशास्त्रेषु नित्यं प्रवृत्तः, ब्रह्मसूत्रनिष्ठः, जितेन्द्रियः च स्यात्। आत्मज्ञानसम्पन्नः संन्यासी मोक्षं लभते। विधिना स्नात्वा आचम्य च शुचिः, देवालयेषु तीर्थेषु च प्रविशेत्।