कूर्मपुराणम्

यः पुरुषः परमां प्रकृतिम् आप्नोति, स जन्म न प्राप्नोति। तस्य जीविते, यदा पितामहं दृष्ट्वा शरीरं च जीर्णं भवति, सः पत्नीं चाग्निं च गृहित्वा वानप्रस्थाश्रमं प्रविशेत्। स वनं गत्वा, यथाविधि संयतः तपः संयमेन आचरन् तिष्ठेत्। यद् यद् अन्नं लभते, तेन पितॄन् देवांश्च यथाशक्ति पूजयेत्। गृहात् आनीतं भोजनं सम्यक् चिन्तयन् अष्टमात्रमात्रम् अश्नीयात्। सः सदा स्वाध्यायेन युक्तः स्यात्, अन्यथा तु मौनं रक्षेत्। तुच्छभोजनं, शुद्धान्नं, शाकमूलफलानि वा भुञ्जीत। सर्वभूतेषु दयालुः स्यात्, दानग्रहणं च वर्जयेत्। उत्तरायणं दक्षिणायनं च क्रमशः निरीक्षेत्। पिण्डोदकादिकं विधिपूर्वकं पृथक् पृथग् सम्यक् दद्यात्। अवशिष्टं भोजनं स्वयं कृतलवणं च भुञ्जीत। पृथ्वीं, तृणं, शिग्रुवृन्तं, श्लेष्मातकफलानि च यथोचितं उपयोगयेत्। ग्रामे जातानि पुष्पफलानि, पीडितोऽपि, न स्पृशेत्। सर्वभूतहितः स्यात्, द्वन्द्वभयवर्जितश्च। सदा ब्रह्मचारी, पत्नीं न समीपगच्छेत्। यदि तद्व्रतम् अतिचरति, तदा तस्य नियमः नश्यति, द्विजैः प्रायश्चित्तं कारयेत्। तस्य वेदाध्ययनाधिकारः नास्ति, न च तस्य सन्ततेः। सः सर्वभूतानां शरणं स्यात्, सदा दानशीलः च। एकमग्निं धारयेत्, स्थिरगृहं न कुर्यात्, शुद्धे स्थले वसेत्। अश्मनि वा शर्करायां वा सुविन्यस्तः शयेते। षड् मासपर्यन्तं, वर्षमात्रं वा संचयं कुर्यात्। जीर्णवस्त्राणि, पत्रमूलफलानि च उपयुञ्जीत। शिलायां पेषणं कुर्यात्, स्वयमेव पक्वं फलमश्नीयात्। चतुर्थकाले, अष्टमे काले वा भोजनमेव कुर्वीत। पक्षे पक्षे एकवारं सिक्तयवपायसं भुञ्जीत। वैखानसविधिना, स्वयमेव पतितेन जीवेत्। सः स्थाणुः वा उपविशन् विचरेत्, नित्यं धृतिम् अनुत्यजन्। हेमन्ते सः स्निग्धवस्त्राणि धारयेत्, तपः शनैः शनैः वृद्धिं गच्छेत्। एकपादेन तिष्ठेत्, सूर्यकिरणैः जीवेत्। पतितपत्रमश्नीयात्, सदा कठोरं तपः आचरन्। अथर्वशिरसः अध्ययनं कुर्यात्, वेदान्ताभ्यासे निष्ठः स्यात्। कृष्णाजिनं वासः, उपरिवस्त्रं, शुक्लयज्ञोपवीतं च धारयेत्। अनग्निः, अनिकेतश्च, मोक्षाभिलाषी मुनिः स्यात्। गृहस्थेषु, अन्येषु द्विजेषु, वानप्रस्थेषु च, सः भिक्षां हस्तकुप्यां वा कपालके वा गृह्णीयात्। विशिष्टविद्याः, सावित्रीं, रुद्रपाठं च सम्यक् अधीयीत। सः अग्निं प्रविशेत्, अथवा ब्रह्मयज्ञे स्थितः भवेत्। सः तत्र यत्रास्य लोकस्य संहारः भवति, तत्र गच्छेत्। जीवनस्य चतुर्थभागं संन्यासे नियतम् आचरन् वसेत्। योगाभ्यासे स्थिरः, शान्तः, ब्रह्मविद्यायाम् अनिरतश्च भवेत्।