कूर्मपुराणम्

शुश्रूषवः, शृणुत! धर्मशास्त्रे कथ्यते—शुष्कं भोज्यं शौचहीनानां गृहेषु सदा ग्राह्यम्। यः अग्निं न प्रज्वालयति, स गृह्ये वा लौकिके वा अग्नौ कार्याणि कुर्यात्, अन्ये अपि तथैव आचरन्ति। मृतस्य च दाहकर्म बान्धवैः श्रद्धया यथाविधि कार्यम्। दशदिनानि बान्धवैः सहितः सर्वः स्निग्धवस्त्राणि धारयेत्। चतुर्थे दिने गृहे द्वारे ब्राह्मणान् मृतस्य कृते भोजयेत्। आदौ शुद्धौ ब्राह्मणदम्पती श्रद्धया तर्पयेत्, ततः अनुदम्पतीन् ब्राह्मणान् भोजयेत्—एषा नवश्राद्धविधिः कथिता। एकं शुद्ध्यर्थद्रव्यं, एकं जलपात्रं, एकं पिण्डपात्रं च स्थापयेत्। संवत्सरान्ते पुनः पितृसंपर्कार्थं श्राद्धं विधीयते। मृतस्य कृते पितृपात्रे तर्पणं दद्यात्। देवतानां पूर्वतर्पणं कृत्वा पितृसंपर्कश्राद्धं विधीयते। पृथक्पिण्डदानं कृत्वा पितृघ्नः भवति। प्रतिदिनं मृतकृत्यनुसारेण उदककुम्भेन सह अन्नं दद्यात्। एष धर्मः सनातनः प्रतिवर्षं कर्तव्यः। पुत्राभावे भार्या कुर्यात्, तस्याः अभावे भ्राता कुर्यात्। सर्वदानादिकं कृत्वा श्रद्धया समाधिना च युक्तः स्यात्। स्त्रीणां तु पतिसेवैव अत्र एकमेव कर्तव्यं निर्दिष्टम्। तेन एव सा वेदविद्भिः उक्तं परमं पदं प्राप्नोति। पक्षयोः अन्ते, पौर्णमास्याम्, संवत्सरान्ते च पशुना, ऋतौ स्निग्धयज्ञैः च, दीर्घायुषः इच्छन् नूतनधान्यं सुरां वा मांसं वा न भुञ्जीत। नूतनधान्य-मांसलोभिनः केवलं स्वजीवनं पालयितुमिच्छन्ति। पितॄन् तु सदा अष्टकायां, अन्वष्टकायां च यथाविधि पूजयेत्। त्रिषु वर्णेषु, गार्हस्थ्याश्रमे स्थितः यः यज्ञं न करोति, स बहुषु नरकेषु पतति—कुम्भीपाके, वैतरण्यां, तिक्तशाखावने च। ब्राह्मणाः, स सुतपुत्रे, शूद्रयोनि वा पतति। अग्निं स्थाप्य, शुद्धचित्तः स परं देवम् आराधयेत्। तस्मात् सदा अग्निहोत्रेण नित्यं परं देवम् पूजयेत्। मूढः तु न संबोध्यः, नास्तिकः तु किमुत। यः अधिकं वेद, स सोमपानाय अर्हति। सोमेन स सोमलोकनाथं देवम् पूजयेत्। तुल्यः सन्, स सोमेन परं देवम् पूजयेत्। धर्मः साक्षात् मोक्षसाधनः; तस्य वेदः स्मृतिश्च द्विविधं रूपम्। सर्वेषां वेदकर्मैव श्रेष्ठतमं; तस्मात् वेदकर्मैव कुर्यात्। विदुषां आचारः तृतीयः प्रमाणम्, वेदस्मृत्योः अभावे। ये ब्राह्मणाः सदैव अन्तरगुणसम्पन्नाः, ते विद्वांसः इति कथ्यन्ते। धर्मः स एव साधुभिः अभिहितः, न अन्यः—एषा बुद्धिः। एकस्मात् ब्रह्मविद्या, एकस्मात् धर्मज्ञानं च लभ्यते। धर्मशास्त्रं पुराणं च ब्रह्मविद्यायाः परं प्रमाणं इति निर्दिष्टम्। एवं धर्मशास्त्रे श्राद्धाचारः, पितृकृत्यं, यज्ञस्य महत्त्वं, स्त्रीधर्मः, वेदस्मृतिप्रमाणं च एकसूत्रेण संनिबद्धम्।