कूर्मपुराणम्

ब्राह्मणस्य तु अन्यथा स्नानमात्रमेव आवश्यकं स्यात्, अल्पदीपेन सह। स्नानेनैव शौचं सम्पद्यते, वस्त्रयुतोऽपि सन् संशयो नास्ति। बन्धुर्वा परो वा, दशाहात् परं शुद्धिं आप्नोति। अशौचकालस्य समाप्तौ स्नानात् शुद्धिम् आप्नोति। यावत्कालं अशौचं तावत् तिष्ठति, ततः पश्चात् प्रायश्चित्तं कार्यम्। सपिण्डबान्धवानां मरणे, तथा अन्येषां च मृत्यौ, सपिण्डसम्बन्धः जन्मनाम्ना विज्ञायते। त्रयः संस्पर्शं चात्मानं च भजन्ति, सप्तसु जनुषु सपिण्डसम्बन्धः प्रवर्तते। विवाहिता स्त्रीणां तु सपिण्डसम्बन्धः पितामहेन पतिसम्बन्धेनोक्तः। विविधजातीनाम् अपि सपिण्डसम्बन्धः त्रिषु जनुषु स्यात्। दानदातृभ्यः, नियमपालकेभ्यः, ब्रह्मवेदिभ्यः, ब्रह्मचारिभ्यश्च, नृपाय, दीक्षिताय, प्राणसत्रकृत्वे च, क्षुधा वा आपत्तौ वा साक्षात् शुद्धिः स्मृता। सर्पादिमरणे अपि साक्षाच्छुद्धिः कथिता। ब्राह्मणार्थे संन्यासे अपि साक्षाच्छुद्धिः विधीयते। पतिते वा मृते वा, धर्मात्मभिः अशौचं न स्मर्यते। यः अश्रुणा मृतः, तस्य शुद्ध्यादिकं श्राद्धं वा न कर्तव्यम्। तस्य न अशौचं, न अग्निः, न आपः, न अन्यत् कर्तव्यम्। स्त्रियाः तु अशौचविधिः पालनीयः, जलादिदानं च कार्यम्। सुवर्णं, धान्यम्, गावः, वासांसि, तिलाः, पक्तान्नम्, गुडः, घृतं च—एतानि अशौचिनां गृहात् शुष्कं भोजनं सदा ग्राह्यम्। यः अग्निं न प्रज्वालयति, स गृह्यं लौकिकं वा अग्निं उपयुञ्जीत, अन्येऽपि एवं कुर्वन्तु। बान्धवैः सह श्रद्धया सम्यगनुष्ठानेन दाहकर्म कार्यम्। दशरात्रं बान्धवैः सह सर्वे अर्द्रवस्त्रधारिणः स्युः। चतुर्थे दिवसे गृहे द्वारे मृतस्य ब्राह्मणभोजनं कार्यम्। प्रथमं श्रद्धया शुद्धदम्पती ब्राह्मणौ भोजयेत्। अनन्तरं अदम्पती ब्राह्मणान् भोजयेत्, एष 'नवश्राद्ध' इति विख्यातम्। एकं शौचोपकरणं, एकं कूप्यं, एकं पिण्डपात्रं च स्थाप्यते। संवत्सरान्ते पुनः पितृसंयोगश्राद्धं विधीयते। मृतस्यार्थे पितृपात्रेषु अर्पणं कार्यम्। देवतानां पूर्वकं पितृसंयोगश्राद्धं विहितम्। पृथक् पिण्डदानकर्ता पितृघ्नः स्यात्। प्रतिदिनं कूप्ययुक्तं भोजनं मृत्युप्रकारेण दातव्यम्। एष सनातनः धर्मः प्रतिवर्षं कर्तव्यः। पुत्राभावे भार्या कुर्यात्, तस्याः अभावे भ्राता कुर्यात्। सर्वदानेषु श्रद्धया च एकाग्रचित्तः स्यात्। स्त्रीणां तु पतिसेवैव अत्र कर्तव्या। तेन सा वेदवित्सम्बोधितं परमं पदं प्राप्नोति। पक्षयोः अन्ते, पौर्णमास्याम्, संवत्सरान्ते पशुना, ऋतुपर्यये स्निग्धयज्ञैः च कर्माणि विधीयन्ते।