कूर्मपुराणम्

एवं, मृत्योरनन्तरं यथेष्टं संवत्सरात् स्नानं विधीयते। कश्चिद्यदि इच्छेत्, तदा संवत्सरानन्तरं स्नानस्य विधानम् अस्ति। किन्तु, कस्यचित् सर्वदा सर्वकालेषु साक्षात् शौचं प्रवर्तते, तस्य त्वरितमेव शुद्धिः सिध्यति। ये च स्वपिण्डाः, तेषां पतिसम्बन्धिनि क्रियायाम् त्रिरात्रं शौचकालः निर्दिष्टः। यदि द्विवर्षपूर्वे बालस्य मृत्युः स्यात्, तदा त्वरितमेव शुद्धिः विधीयते। यदा कन्यादानसमये शौचं भवति, तदा त्रिरात्रं कालः, ततोऽधिके दशरात्रं शौचं स्मृतम्। एष एव नियमः जन्ममृत्योः शौचे जलानुबन्धिभ्यः अपि प्रवर्तते। आचार्यस्य च सहाध्यायिनश्च मृत्यौ एकरात्रं शौचं विधीयते। यदा कन्या गृह एव दत्त्वा वा मृतवती वा, तदा पितुः त्रिरात्रं शौचं भवति। आचार्यस्य, स्वपत्नीभ्यः, अन्यस्त्रीणां च मृत्यौ त्रिरात्रं शौचं निर्दिष्टम्। उपाध्यायस्य च स्वग्रामस्थविदुषः ब्राह्मणस्य च मृत्यौ एकदिनं शौचं विधीयते। अप्रणीतायाः पत्न्याः मृत्यौ अपि एकदिनं, तथैव एकरात्रं शौचं स्मृतम्। स्वकुलस्य बान्धवे मृते त्वरितमेव शुद्धिः विधीयते। वैश्यस्य पञ्चदशदिनेषु शुद्धिः, शूद्रस्य मासान्ते शुद्धिः सिध्यति। तेषु ब्राह्मणः दशरात्रेण शुद्धः स्मृतः। सर्वे अपि संशयम् विना शुद्ध्यर्थं शौचकालं पालयेयुः। स्वजातिसम्बन्धिनां नियमानुसारं शौचं कर्तव्यम्। वैश्यक्शत्रियब्राह्मणानां शूद्रस्पर्शे शौचं जायते, तथा शूद्रक्शत्रियब्राह्मणानां वैश्यस्पर्शे शौचं स्मृतम्। क्शत्रियस्य शौचं, द्विजश्रेष्ठ, यथाक्रमं निर्दिष्टम्। दशरात्रेण शुद्धिः लब्धा इति पद्मयोनिना उक्तम्। सहभोजनवासयोः दशरात्रेणैव शुद्धिः सिध्यति। तस्मिन्नेव दिवसे न खादितव्यं, न तस्मिन् गृहे वासः कार्यः। मृतस्पर्शे पिण्डसंबन्धिनां दशदिने शुद्धिः सिध्यति। द्विजातीनां दशदिने, राज्ञः द्वादशदिने शुद्धिः सिध्यति। वैकल्पिकतया सर्वे षड्रात्रेण, पुनश्च त्रिरात्रेणापि शुद्धिं प्राप्नुवन्ति। स्नानात् सर्पिषः सेवनात् च ब्राह्मणादयः शुद्धिं लभन्ते। शौचकाले स्नेहात् अन्यं स्पृशन्, तावत्कालपर्यन्तं शौचं कृत्वा शुद्धिं प्राप्नोति। वस्त्रैः सह स्नानात्, अग्निस्पर्शात्, सर्पिषः सेवनात् च शुद्धिः सिध्यति। शूद्रस्य त्रिदिनं शौचं, अथवा शतप्राणायामः अपि विकल्पः। त्रिरात्रे शौचं, अन्यथा एकदिनपर्यन्तं शौचं स्मृतम्। ब्राह्मणस्य तु केवलं स्नानं दीपसमेतं शुद्ध्यर्थं पर्याप्तम्। वस्त्रैः सह स्नानेनैव शुद्धिः सिध्यति, अत्र न संशयः। बान्धवे वा अन्यस्मिन् वा, दशदिने शुद्धिः प्राप्तव्या। शौचकालस्य समाप्तौ स्नानात् शुद्धिः लभ्यते। यावत्कालं शौचं, ततोऽनन्तरं प्रायश्चित्तं कर्तव्यम्। पिण्डसंबन्धिनां मृत्यौ, अन्येषां च मृत्यौ, शौचं भवति। जलसम्बन्धः जन्मनाम्नां विज्ञानेन निश्चितः। स्पर्शभाजः त्रयः, आत्मा च; पिण्डसंबन्धः सप्तसु पीढासु प्रवर्तते। विवाहिता स्त्रीणां पतिसंबन्धेनैव पिण्डसंबन्धः पितामहेन निर्दिष्टः। विभिन्नजातीनां तु त्रिपीढपर्यन्तं पिण्डसंबन्धः स्मृतः। एवं शौचविधानस्य विविधाः नियमाः, जातिसम्बन्धाः, कालपरिमाणानि च कुर्वन्ति धर्मस्य पवित्रतां, यथोक्तं शास्त्रे।