कूर्मपुराणम्

स्नानं कृत्वा एकाग्रचित्तः तिलैः सह जलं पितृभ्यः समर्पयेत्। अन्यथा, केचन वदन्ति, तेषां पितरः तदर्थं तिलोदकं दद्यात्। मृतस्य सम्बन्धिनं प्रति एव तद् दातव्यं, अन्यस्य न। शास्त्रेषु श्रूयते—जीवत् पुरुषं उपेक्ष्य न दातव्यम्। नियुक्तजन्मा यदि भवति, स वेदांशात् अर्धं भागं गृह्णीयात्। पिण्डं जनकाय दद्यात्, अथवा क्षेत्रिणे एव। तत्र एकस्मिन् प्रसङ्गे जनकं, ततो क्षेत्रिणं स्मरेत्। यदि अशुद्धः, क्षीणः, वा इच्छति, स पुनः कामेन तद् आचरितुं शक्नोति। सर्वं देवेषु यथा, तथा पितृयज्ञे अपि कर्तव्यम्; तिलक्रिया यवेन कार्या। ततः मन्त्रं पठेत्—"शुभवदनाः पितरः प्रीयन्ताम्।" मातामहस्य वृद्धौ त्रि-श्राद्धानि विधीयन्ते। पूर्वदिशं अभिमुखः, उपवीतं वामस्कन्धे स्थापयित्वा, एकाग्रचित्तः पिण्डान् समर्पयेत्। विविधेषु वेदीषु, प्रतिमासु, द्विजातिषु च। मातृगणं पूजयित्वा, बुद्धिमान् त्रि-श्राद्धानि आचरितुम् अर्हति। यदि कोपग्रस्तः भवति, मातरः तं हन्तुम् इच्छन्ति। मृतस्य वा जातस्य वा, ब्राह्मणेषु, द्विजश्रेष्ठ, किञ्चन विधिकर्म न कर्तव्यम्, न अपि वेदम् मनसा पठितुम्। तत्र वैतानं यज्ञं शुष्कान्नेन वा फलैः समैव दातव्यम्। चतुर्थे पञ्चमे वा दिने अग्निसंयोगः अनुमतः, यथा विद्वांसः उक्तवन्तः। जन्मशुद्धिः प्रसूत्यशुद्धिः विहाय, अन्याः सर्वाः शुद्धयः पुनः परित्यक्ताः। स्नानं कृत्वा सर्वे स्पृश्याः, मातरं दशदिनशुद्धिं विहाय। शुद्धिः एकद्वित्र्यादिनि वा, चतुर्दिनि वा, त्रिदिनि वा, एकदिने वा, यथायोग्यं सम्प्राप्यते। चतुर्थे दिने मनुः, प्रजापतिः, स्पर्शं अनुमन्यते। इच्छया कर्मकर्तृणां मृत्युः पर्यन्तं शुद्धिः स्थिता इति कथ्यते। उपनयनपूर्वे त्रिरात्रं शुद्धिः, ततो दशदिनम्। अन्यस्य, यदि सर्वथा संस्काररहितः, त्रिरात्रे शुद्धिः। दन्तोद्धरणे अपि, यदि उभौ संस्काररहितौ, त्रिरात्रे शुद्धिः। उपनयनानन्तरं कुटुम्बिनां त्रिरात्रे शुद्धिः। मातुः शुद्धिः यथोक्तम्; पितरं तु स्पृशेयुः। दशदिनानन्तरं भ्रातुः, यदि संस्काररहितः, एकदिने शुद्धिः। संस्काररहितानां वस्त्रपरिवर्तने त्रिरात्रे शुद्धिः। कुटुम्बिनां, यदि सर्वथा संस्काररहिताः, एकरात्रे शुद्धिः। संस्कारवतां तु, तदनन्तरं कालः पुनः अनियमितः। तदा स्त्रीणां शुद्धिः मासानुगुणैः दिनैः गण्या। तदनन्तरं, समानहविर्दातृणां, गर्भपातस्य च, शीघ्रं शुद्धिः विधीयते। स्वेच्छया कर्मकर्तृणां त्रिरात्रे शुद्धिः। अन्येषां, एकदिने शुद्धिः; शेषेषु त्रिरात्रे शुद्धिः। पापकृतः मृत्युत्पन्ना शुद्धिः उत्तरकर्मणा निवार्यते। तथा पापकृतः मृत्युत्पन्ना शुद्धिः पूर्वकर्मणा शुद्ध्यति। अन्त्यकर्म समाप्ते यावत्, मनुष्यः अशुद्धः भवति।