कूर्मपुराणम्

सर्वं कर्मैतत् वैश्वदेवपूर्वकमेव कर्तव्यम्। तत्र सुगन्धिततोयैः शिरोवस्त्रैः धूपैः उन्नतानुलेपनैः च सम्यक् पूजनं विधेयम्। उत्तराभिमुखः नियतविधिना 'विश्वे देवाः' इति मन्त्रं जपन्, 'शं नो देव्याः' इति मन्त्रेण जलं सिञ्चेत्, तद्वत् यवानपि क्षिपेत्। यथाशक्ति गन्धमाल्यधूपादीनि समर्पयेत्। ततः पण्डितः सन् 'उशन्तस्त्व' इति मन्त्रेण आह्वानं कुर्यात्। पुनः 'शं नो देव्याः' इति मन्त्रेण पात्रे जलं सिञ्चेत्, तद्वत् तिलानपि। पितृभ्यः तु पात्रमुपर्युपरि स्थापयेत्, विधिवत्। अनुज्ञातः 'कुरु' इति वचनेन, यज्ञोपवीती आहुतीः दद्यात्। दक्षिणतो यज्ञोपवीती पितृकर्म समाचरेत्, वैश्वदेवम् होमवत्। पितृसेवायां तथैव अन्यमपि हुतं निर्वपेत्। ततोऽग्नये वह्नये 'स्वधा' शब्देन हुतं दद्यात्। महादेवस्य सन्निधौ वा गोष्ठे वा, एकचित्तः सन्, भूमौ शुद्धे गोमयेन लिप्ते, शयनं कृत्वा, तस्य मध्ये एकया कुशशकुन्या त्रिरेखाः आरेखयेत्। तत्र ध्यानपूर्वकं त्रिपिण्डानि हुतशेषात् समर्पयेत्। तदन्नं मन्त्रेण पितॄंश्च नमस्कुर्यात्। सम्यग् विन्यस्तानि पिण्डानि सुस्मृत्या घ्राणेन स्पृशेत्। तत्र विविधानि मांसानि, पिष्टकानि, कृसरं, क्षीरान्नं च समर्पयेत्। इच्छया विविधान्नपानानि दद्यात्। नानाविधानि धान्यानि तिलांश्च, तथा नानारसानि शर्करादीनि च। फलेभ्यश्च मूलाद्भ्यश्च, पेयाद्भ्यश्च पृथक्। न पादेन स्पृशेत्, न च कम्पयेत्। यत् संभाषमाणैः अन्नं पच्यते, तत् यातुधानैः अपह्रियते। तत्रैव पितरः तादृशरूपेण क्षुधिताः आगच्छन्ति। न लौहपात्रे, न च श्रद्धाहीनः दानं दद्यात्। यत् दत्तं, तत् अक्षयं भवति, विशेषतः खड्गेन दत्ते। यो यज्याशिष्टं भुङ्क्ते, यश्च ऋत्विक्, तौ घोरं नरकं गच्छतः। याचकाः, प्रयोक्तारः, दातारश्च, सर्वे भीषणं नरकं यान्ति। यावत् न आहुतेर्गुणाः उच्यन्ते, तावत् पितरः अश्नन्ति। यो मूढः, बहुषु पश्यत्सु, पङ्क्तौ अन्नं गृह्णाति, स पापं आप्नोति। न मांसं निषेधेत्, न परान्नं पश्येत्। मृत्युः अनन्तरं पशुतां प्राप्नोति, एषा दशा एकविंशतिः वारं भवति। इतिहासान्, पुराणानि, शुभानि पितृकृत्यानि च, पृष्ट्वा 'प्रीताः वा?' इति, तृप्तेभ्यः अन्नं दद्यात्। ततः ब्राह्मणाः शीघ्रं वदन्तु—'तेषां बलिः भवतु' इति। यथावद् ब्राह्मणाः उपदिशन्ति, तथैव अनुमत्यैव आचरितव्यम्। 'संपन्नम्' वा 'देवता अनुगृह्णन्तु' इति वदेत्। दक्षिणदिशं प्रति पश्यन्, उत्तमान् पितॄन् कामयेत। 'मा नः श्रद्धा व्यगमद्, मा नो बलिरल्पः भूयात्' इति वदेत्।