कूर्मपुराणम्

श्राद्धकर्मणि कर्ता भारान्, मैथुनं, यात्रा च पाठं च त्यजेत्। यः तु एतान् न वर्जयति, स घोरं नरकं याति, शूकररूपेण जन्म लभते च। यदि पापतरः भवति, स मलमज्जन्ये कृमिरूपेण अपि जायते। ब्रह्महत्यादिकं पापं लभते, पशुषु च जायते। तस्य मासस्य पितरः मृतिकृताहारैः जीवन्ति। अपरेण मासेन ते मलभक्ष्यैः तृप्तिम् आप्नुवन्ति। अतः, श्राद्धकर्ता कोपशून्यः, शौचपरः, कर्मशीलः, जितेन्द्रियश्च स्यात्। स दक्षिणमुखेन अग्रेण जलेन, मूलसमेतं शुद्धं जलं संगृह्णीयात्। शुद्धे एकान्ते च स्थले, गोमयेन सम्यक् लेपं कुर्यात्। एकान्ते यः पिण्डदानं करोति, तेन पितरः सदा तुष्टाः भवन्ति। यद् मोहात् जनाः कुर्वन्ति, तद् गुरुभिः निगृह्यं भवेत्। अनाथं सर्वं न स्वीकरणीयम् इति विद्वांसः वदन्ति। राक्षसदुष्टं यत् किञ्चित्, तिलैः वा शुचिना स्पर्शेन वा शुद्ध्यति। यथाशक्ति बहुशः अन्नपानं च प्रस्थापयेत्। सम्यक् उपगम्य दन्तधावनदण्डं दद्यात्। उदुम्बरपात्रेण दद्यात्, पूर्वं वैश्वदेवकर्म कृत्वा। पाद्यं आचमनीयं च यथाक्रमं समर्पयेत्। पूर्वदिशं मुखं कृत्वा, त्रीणि कुशान् उपवेशनार्थं स्थापयेत्। कुशान् दक्षिणाग्रान् तिलयुक्तेन जलेन प्रक्षिपेत्। “आसत” इति वदन्, पृथक् पृथक् उपवेशनानि योजयेत्। मातामहादिभ्यो अपि पृथक् उपवेशनं स्यात्। एतेषां पञ्चानां अतिक्रमः दोषदः, अतः नात्यधिकं कुर्यात्। विद्या-शीलादि-सम्पन्नः, दुःस्वप्नचिह्नशून्यश्च स्यात्। देवायतने तस्मै सम्यक् निवेद्य, ततः अन्यान् कर्माणि कुर्यात्। एकः अपि विद्वान् ब्राह्मणः भोजनीयः। यः कश्चन तृप्तिं इच्छति, तं अपि भोजयेत्। अतः ब्राह्मणैः यत्नेन अतिथयः सत्कार्याः। ये न सत्कृताः, ते च दाता च, काकत्वं गच्छन्ति, न संशयः। कुक्कुटः, शूकरः, श्वा च श्राद्धात् दूरं स्थापनीयाः। नील-केशर-वस्त्रधारिणः, पाखण्डिनः च वर्जनीयाः। सर्वं वैश्वदेवपूर्वकं कार्यम्। सुगन्धजलेन, शिरःच्छादनेन, धूपैः, लेपैः च सम्यक् पूजनं कुर्यात्। उत्तराभिमुखः, नियतविधिना, “विश्वे देवाः” इति मन्त्रं पठेत्। “शं नो देव्याः” इति मन्त्रेण जलेन, यथावत् यवदानेन च प्रक्षिपेत्। यथाशक्ति गन्धमाल्यधूपादीनि समर्पयेत्। ततः “उशन्तस्त्व” इति मन्त्रेण आवाहनं कुर्यात्। “शं नो देव्याः” इति मन्त्रेण जलेन, तिलैः च पात्रे प्रक्षिपेत्। पितृभ्यः पात्रं अधोमुखं स्थापयेत्। “कुरु” इत्युक्ते, यः यज्ञोपवीती, स हविर्दानं कुर्यात्। दक्षिणतो यज्ञोपवीती पितृकर्म करोति, वैश्वदेवमपि होमवत्। एवं श्राद्धकर्मणि, उक्तविधिना श्रद्धया, शौचेन च, पितृभक्त्या च कर्तव्यम्।