कूर्मपुराणम्

श्राद्धकर्मणि यदि कश्चित् अधमाचार्यः ब्राह्मणः नियोज्यते, तस्य तद्दानं निहिता फलदायिनी भवति नात्रैव न परत्र। ये ब्राह्मणाः मिथ्या आश्रमधारणां कुर्वन्ति, ते कुलपांसनः ज्ञेयाः। या स्त्री विधवा, चौरः, क्लिबः, नास्तिकः, एतेषां सह गर्भधारणं यः करोति, स अपि निषिद्धः। गृहदाहकः, कूपभोजकः, सोमविक्रयी द्विजः, पुनर्भूः, व्याजवणिजः, ज्योतिषकः, अङ्गदोषयुक्तः, अङ्गाधिकः, बीजविक्षिप्तः, सुहृद्भेदकः, निन्दकः, स्त्रीवशगः, कुलच्छेदकः, शौचभ्रष्टः, यवपर्णस्पृष्टः, समुद्रयायी, हन्ता, प्रतिज्ञाभङ्गकः, द्विजनिन्दकः च—एते सर्वे श्राद्धादिषु कार्येषु वर्जनीयाः। सुहृद्भेदकः, छद्मकारी, अतिथिपङ्क्तिपांसनः, ब्रह्मध्यानत्यागी, महायाज्यत्यागी, तमोगुणरजोगुणप्रवृत्तः ब्राह्मणः, निषिद्धकर्मचारी—एतान् सर्वान् प्रयत्नेन परिहरेत्। ततः सर्वान् द्विजातीन् सत्सङ्गिनश्च आहूय यथाविधि श्राद्धे आमन्त्रयेत्। यदि तत् न शक्यते, अनन्तरदिने योग्यगुणयुक्तान् आमन्त्रयेत्। ते च मनसि परस्परं चिन्तयन्तः मनोजवेना आगच्छन्ति। वायुवत् भूत्वा तिष्ठन्ति, तदनन्तरं भुक्त्वा परमां गतिं लभन्ते। सर्वे संयताः ब्रह्मचारिव्रते स्थिताः स्युः। श्राद्धकर्ता भारं, मैथुनं, यात्रां, जपं च वर्जयेत्। अन्यथा स घोरं नरकं याति, शूकरयोनि वा प्राप्नोति। पापतरः स मलकृमिरूपेण जायते। ब्राह्मणघ्नपापं प्राप्य पशुषु जायते। तस्य पितरः मासमेकं मृत्तिकान्नेन जीवन्ति। तस्यैव मासस्य पितरः मलभोजनं कुर्वन्ति। श्राद्धकर्ता कोपशून्यः शौचपरायणः, कर्तव्यनिष्ठः, जितेन्द्रियः च भवेत्। दक्षिणाग्रतः सलिलं मूलयुक्तं शुद्धं समादाय, शुद्धे विविक्ते च स्थले गोमयेन लेपं कुर्यात्। पितरः सदा विविक्तस्थले दीयमानैः दानैः तुष्टिम् आप्नुवन्ति। मोहवशात् जनैः यत् किमपि कृतं, तत् स्वामिभिः निग्राह्यम्। अनाथं किञ्चिदपि न स्वीकरणीयम् इति स्मृतिः। यत् किञ्चिद् राक्षसदूषितं, तिलैः वा शुद्धस्य स्पर्शेन वा शुद्ध्यति। शक्त्या सम्यक् प्राशनभोजनं च सम्यक् संकल्प्य समर्पयेत्। सम्यक् उपगम्य दन्तधावनदण्डं दद्यात्। उदुम्बरपात्रेण दद्यात्, पूर्वं वैश्वदेवकर्म कृत्वा। पाद्यं आचमनीयं च यथाक्रमं दद्यात्। पूर्वाभिमुखानि, तृणत्रययुक्तानि, उपवेशनानि स्थापयेत्। दक्षिणाग्राणि कुशानि तिलोदकेन सिक्त्वा स्थापयेत्। “उपविश्यत” इति आमन्त्र्य, पृथक् पृथक् आसनानि स्थापयेत्। एवं धर्मयुक्तेन विधिना श्राद्धकर्म सम्यगाचरितव्यम्।