कूर्मपुराणम्

अथ कृत्स्नं श्राद्धविधिं उपदिश्य, ब्राह्मणः यः अथर्ववेदानुयायी मोक्षकामः च स्यात्, स भोजनपङ्क्तेः शुद्धिकर्ता इति कथ्यते। तथा यः ब्राह्मणः अनासक्तः भवति, स अपि भोजनपङ्क्तेः शुद्धिकर्ता ज्ञेयः। यदि तादृशः कोऽपि न लभ्यते, तदा नैष्ठिकं यतिं वा उपकुर्वाणं वा संयतं जनं भोजयेत्। यदि तत्रापि कोऽपि न स्यात्, तदा गृहस्थं प्रयत्नशीलं अपि भोजयेत्। वेदविदां भोजनेन फलं दानस्य सहस्रगुणं अधिकं भवति। यदि उक्ताः न लभ्यन्ते, तदा अन्यान् द्विजातीन् हविष्यान्नप्रदानं कर्तव्यम्। एषा एव विकल्पविधिः, यः सततं साधुभिः आचर्यते। तत्र भोजने, कन्यापुत्रं, वाचस्पतिं, बान्धवं, ऋत्विकं, यजमानं च भोजयेत्। परन्तु दक्षिणदिशायां कृतं हविष्यान्नप्रदानं पिशाचत्वं प्राप्नोति, तस्य परत्र फलं न भवति। शत्रोः कृतं भोज्यं मृत्युः अनन्तरं निष्फलं भवति। तस्मात् तस्मै न हविः दातव्यम्, यथा अग्नौ न हविः क्षिप्यते, तथैव। एवम् ऋचोऽनुष्ठानं न कुर्वता भोज्यं दत्तं फलदं न भवति। मृत्युः अनन्तरं तादृशः यावतीः बारः तादृशं कृतवान्, तावतीः तीक्ष्णगर्भाः ज्वलन्त्यः ग्रन्थिम् भुङ्क्ते। यत्र तादृशाः भोजनं कुर्वन्ति, तद् पिशाचत्वं प्राप्नोति, हे द्विजाति। तादृशः दुष्टः ब्राह्मणः श्राद्धादौ न योग्यो भवति। यः हिंसा बन्धनं वा जीवति, एते षड् ब्राह्मणबन्धवः एव। वेदविक्रयिणः श्राद्धादौ निन्दिताः। अयोग्याय यजनं कुर्वन्ति, पतिताः उच्यन्ते। तथा वेदान् अयोग्याय शिक्षयन्ति, पतिताः। कापालिकाः, पाशुपताः, पाषण्डाः, तादृशाः च—तस्मिन श्राद्धे न फलं इह वा परत्र। ये ब्राह्मणाः मिथ्या आश्रमधारणं कुर्वन्ति, ते पङ्क्तिप्रदूषकाः ज्ञेयाः। विधवा, चौरः, नपुंसकः, नास्तिकः, गृहदाहकः, गर्तभोजी, सोमविक्रयी द्विजः, पुनर्विवाहजः, व्याज्यः, ज्योतिषी, विकृताङ्गः, अतिरूपाङ्गः, बीजविसर्गी, मित्रद्रोही, निन्दकः, पत्न्यधीनः, कुलभङ्गी, शौचभ्रष्टः, यः यवः वा कुशः स्पृशति, समुद्रयायी, हन्ता, प्रतिज्ञाभङ्गी, द्विजातिनिन्दकः—एते श्राद्धादौ वर्जनीयाः। मित्रद्रोही, छद्मकारी, अतिथिपङ्क्तिप्रदूषकः, ब्रह्मचिन्तनं परित्यज्य, एते अत्यन्तं वर्जनीयाः। यः ब्राह्मणः महायज्ञान् विहायति, पङ्क्तिप्रदूषकः। तमसः रजसः वशीकृतः ब्राह्मणः अपि पङ्क्तिप्रदूषकः। दूषितकर्माणः सर्वे वर्जनीयाः। ततः सर्वान् द्विजातीन् संगृह्य, साधुभिः सह आमन्त्रयेत्। यदि तत् न शक्यते, तदा अनन्तरदिने योग्यगुणयुक्तान् आमन्त्रयेत्। ते मनःसम्भावनया एकत्र मिलन्ति, मनसः वेगेन आगच्छन्ति। वायुवत् भूत्वा तिष्ठन्ति, तदनन्तरं भोजनं कृत्वा परमं पदं यान्ति। सर्वे संयताः, ब्रह्मचर्यनिष्ठाः च स्युः।