कूर्मपुराणम्

तत्र महर्षिः कथयति— vārdhroṇa- māṃsena द्वादशवर्षाणि तृप्तिः स्थिरा भवति। ऋषीणां भोजनं सर्वरूपेण अनन्तं फलम् ददाति इति मन्यते। यत् किञ्चित् श्रद्धायुक्तं श्राद्धे दीयते, तत् अक्षयम् उच्यते। श्राद्धकाले कुम्भिक, लौकी, वर्ताकी, तृणानि, सुरसा च त्याज्याः। राजमाषः महिषी-दुग्धं च अपि त्याज्यं। द्विजश्रेष्ठ, श्राद्धे एतानि सर्वाणि अत्यन्तं सावधानता त्याज्याः। शुद्धमनसा, शुचिना च, पिण्डैः शाकान्नैः च श्राद्धं कर्तव्यं। देवपितृभ्यः यत्नपूर्वकं दानं कुर्वन्, अतिथिः तीर्थरूपः मन्यते। ये व्रतानुष्ठानपराः, संयताः, योग्यकाले आगच्छन्ति, ये ऋग्वेदस्य बहु सूक्तानि, त्रिसौपर्णं, त्रिमधुरं वा जानन्ति, अथवा अर्हः स्यात्; ये अथर्वशिरः, विशेषतः रुद्राध्यायं पठन्ति; ये मन्त्र-ब्राह्मणज्ञाः, धर्मग्रन्थपाठकाः; ये ब्राह्मणदाननिष्ठाः, शुद्धयोनि, सहस्रगुणं ददाति; ये गुरुदेवाग्निपूजननिष्ठाः, ज्ञानपरायणः; ये महादेवपूजननिष्ठाः, वैष्णवः, पङ्क्तिपावनः; यज्ञपराः, दाननिष्ठाः, पङ्क्तिपावनाः; सावित्र्यपाठनिष्ठाः ब्राह्मणाः पङ्क्तिपावनाः; अग्निचयनानन्तरं स्नाताः ब्राह्मणाः पङ्क्तिपावनाः; आत्मज्ञः मुनिः संयतः पङ्क्तिपावनः; श्रद्धालु, पितृकर्मनिष्ठः ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः; अथर्ववेदानुष्ठानपरः, मोक्षकामः ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः; निर्लिप्तः ब्राह्मणः पङ्क्तिपावनः। यदि एते न सन्ति, नैष्ठिकं, संयतं, उपकुर्वाणं वा भोजयेत्। यदि किञ्चित् न लभ्यते, प्रयत्नशीलं गार्हस्थ्यं अपि भोजयेत्। वेदज्ञेभ्यः दानं सहस्रगुणं फलात् श्रेष्ठम्। अन्ये द्विजातीन् हविष्यम् भोजयेत्, यदि अन्ये न सन्ति। एषा विकल्पविधिः, सदा सत्पुरुषैः आचर्यते। कन्यापुत्रम्, वागधीशम्, बान्धवम्, पुरोहितम्, यजमानम् भोजयेत्। दक्षिणा-पङ्क्तिः पिशाच्याः, परलोकफलम् न ददाति। शत्रुबोधितं हविः मृत्युः अनन्तरम् निष्फलम्। तस्मात् तस्मै हविः न दीयेत्, यतः हविः भस्मनि न प्रविष्टम्। एवं, ऋच्-अनपाठकं भोजयन्, दाता फलं न प्राप्नोति। मृत्युः अनन्तरम्, तावन्ति तीक्ष्णानि, स्थूलानि, ज्वलन्ति पिण्डानि भुङ्क्ते। यत्र एते अयोग्याः हविः भुञ्जन्ति, तत् पिशाच्यं भवति। तादृशः दुष्टः ब्राह्मणः श्राद्धे वा अन्ये कर्मणि अर्हः न भवति। यः हिंसा, बन्धनादि जीवति—एते षट् ब्राह्मण-बन्धवः। वेदविक्रयिणः श्राद्धादिके निन्द्याः। अयोग्याय यजनकर्तारः पतिताः। वेदाध्यापकाः अपि पतिताः। कापालिकाः, पाशुपताः, पाषण्डाः, तादृशाः अन्ये च— एवं श्राद्धकर्मणि योग्य-अयोग्य-भोजनार्थिनां विवेकः महर्षिणा प्रतिपादितः।